Praca w godzinach nadliczbowych – Czy uwzględniać dodatek za wysługę lat



Jeżeli pracownik pracuje w godzinach nadliczbowych , oprócz dodatku przysługuje mu normalne wynagrodzenie. Czyli , że praca wykonywana w godzinach nadliczbowych wynagradzana jest w taki sam sposób jak praca wykonywana w normalnych godzinach czyli powinna posiadać wszystkie stałe elementy wynagrodzenia za pracę . Przez normalne wynagrodzenie należy rozumieć , wynagrodzenie otrzymywane stale i systematycznie , obejmujące zarówno wynagrodzenie zasadnicze , wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania oraz dodatkowe składniki wynagrodzenia o charakterze stałym , jeżeli wynika to z przepisów płacowych zakładu pracy pracownik ma prawo do takich dodatkowych składników.

Jak nie dać się oszukać ani pracodawcy, ani pracownikowi, ani błędnym wykładniom, lecz postępować zgodnie z rzeczywistą treścią prawa o godzinach nadliczbowych?

Czas pracy


Nowelizując kodeks pracy wprowadzono szereg nowych definicji w zakresie czasu pracy:

  • pracy zmianowej
  • pracownikach zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy
  • przez dobę
  • przez tydzień

Przepisy działu szóstego kodeksu pracy pozwalają wyodrębnić następujące systemy czasu pracy:

  • system podstawowy czasu pracy
  • skrócony czas pracy
  • system równoważny czasu pracy
  • system zadaniowy czasu pracy
  • weekendowy system czasu pracy
  • dyżury
  • nienormowany czas pracy
  • przerywany czas pracy
  • praca w ruchu ciągłym
  • skrócony system tygodnia czasu pracy

Praca w godzinach nadliczbowych (art151K.p)

Praca która jest wykonywana ponad normy czasu pracy stanowi prace w godzinach nadliczbowych.

Praca w godzinach nadliczbowych dopuszczalna jest tylko w razie:

  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego(ochrony mienia , usunięcie awarii )
  • szczególnych potrzeb pracodawcy

Utrzymano limit godzin nadliczbowych na poziomie 150 rocznie. Istnieje możliwość ich zwiększenia do 416 w skali rocznej (na podstawie układu zbiorowego pracy , regulaminu pracy lub umowy o pracę) , zachowując zasady przeciętnego czasu pracy 48 godzin tygodniowo – w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Jak należy ustalać czas pracy (wymiar i rozkład) pracowników zatrudnionych w różnych systemach czasu pracy…

<!–
document.writeln('’);
//–>

Obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych



Przepisy Kodeksu pracy wyraźnie nie precyzują obowiązku pracy w godzinach nadliczbowych. Powinność tę wywodzi się z obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy, zapisaną w art. 100 § 2 pkt 4 K.p. Moim zdaniem jest to twierdzenie niewystarczające, chociaż podzielam pogląd, iż taki obowiązek istnieje.

Obowiązek pracy w godzinach nadliczbowych wynika łącznie z następujących przesłanek:

• obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy – art. 100 § 2 pkt 4 K.p.,

• wnioskowania a contrario (wnioskowanie odwrotne) z licznych zakazów pracy w godzinach nadliczbowych np. art. 178 § 1 K.p., na tej zasadzie, że skoro nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych pracownicy w ciąży, to a contrario oznacza, że wolno zatrudnić w godzinach nadliczbowych pracownicę, która w ciąży nie jest,

• systemu przepisów Kodeksu pracy ściśle limitującego dopuszczalność pracy w godzinach nadliczbowych.

Liczne regulacje Kodeksu pracy określają maksymalne możliwości zatrudnienia pracownika, co stanowi ograniczenie dla pracy w godzinach nadliczbowych.

Wymienić tutaj trzeba:

1) maksymalne normy czasu pracy dla systemu podstawowego i systemów szczególnych,

2) obowiązek zapewnienia średnio 5 dniowego tygodnia pracy w okresie rozliczeniowym czasu pracy (art. 129 K.p.),

3) ograniczenie zatrudnienia w godzinach nadliczbowych w skali doby w związku z obowiązkiem zapewnienia co najmniej 11 godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego (art. 132 K.p.), [..]

Autor : Tadeusz Nycz
Źródło: “Godziny nadliczbowe”

<!–
document.writeln('’);
//–>

Definicja pracy w godzinach nadliczbowych



Z definicji zawartej w art. 151 § 1 kodeksu pracy. wynika gramatycznie, że pracą w godzinach nadliczbowych jest praca ponad:

a) 8 godzin na dobę, lub odpowiednio 12 godzin albo 16 godzin, względnie 24
godziny w przypadku stosowania podstawowej lub równoważnych norm czasu pracy, w przypadku zatrudnienia w pełnym rozmiarze czasu pracy (pełny etat),

b) ponad normę czasu pracy przewidzianą do przepracowania przez danego
pracownika w danym dniu w równoważnym systemie czasu pracy np. pracownik w danym dniu miał przepracować 4 godziny ale polecono mu pracować 8 godzin i dlatego powiemy, że przepracował 4 godziny nadliczbowe,

c) praca wykraczająca poza normę średniotygodniową czasu pracy w okresie
rozliczeniowym, czyli zasadniczo ponad średnio 40 godzin powszechnie oraz ponad średnio 43 godziny w przypadku ruchu ciągłego.

W zakresie punktu a) warto zwrócić uwagę, że przekroczenie normy dobowej stanowi granicę poprawności budowy harmonogramu czasu pracy. Oznacza to, że pracownik zatrudniony w systemie, o którym mowa w art. 135 K.p. nie może mieć ustalonego w harmonogramie czasu pracy w skali doby dłuższego aniżeli 12 godzin. Gdyby pracodawca taki harmonogram ustalił, przewidujący np. 13 godzin pracy, wówczas powiemy, że jest on skonstruowany z naruszeniem art. 135 K.p., ponieważ maksymalna norma dobowa przewidziana tym przepisem wynosi 12 godzin, a jak wiadomo pracy w godzinach nadliczbowych planować nie wolno.

Norma dobowa czasu pracy dla pracownika zatrudnionego w równoważnym systemie czasu pracy wynosi tyle, ile konkretny przepis przewiduje. Oznacza to, że takiego pracownika zasadniczo wiąże jedna norma dobowa. Jedynie w przypadku art. 138 K.p. mielibyśmy do czynienia z dwoma normami dobowymi a mianowicie 8 godzinną i jednego dnia w niektórych tygodniach z 12 godzinną.

Rozwiązanie, o którym mowa w pkt b) zostało wprowadzone do Kodeksu pracy z dniem 1 stycznia 2004 r. i od razu budzi uzasadnione wątpliwości. Komentatorzy podzielili się na dwie grupy. Jedni uważają, że pod tym pojęciem należy rozumieć przypadek wydłużenia normy dobowej czasu pracy ponad 8 godzin a inni, że chodzi tutaj o każde wydłużenie wymiaru czasu pracy w skali doby przewidzianego do przepracowania przez danego pracownika zgodnie z opracowanym harmonogramem czasu pracy.

Osobiście opowiadam się za drugim rozwiązaniem, co szczegółowo wyjaśniłem na łamach Monitora Prawa Pracy (por. T. Nycz Pojęcie pracy w godzinach nadliczbowych, MPP z 2004/8/217). Na poparcie swego stanowiska przytoczę tutaj tylko jeden argument a mianowicie, twierdzenie, że pod pojęciem pkt b) należy rozumieć pracę przekraczającą 8 godzin na dobę nie znajduje uzasadnienia normatywnego, ponieważ przepis o tej treści (art. 129 § 2 K.p. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2003 r.) został uchylony.

W tym miejscu chcę jednak uzupełniająco zwrócić uwagę na pewne błędne wnioski wyciągane na kanwie nowej regulacji. Twierdzi się mianowicie, że zarówno resort pracy jak i PIP przyjmują korzystniejszą dla pracodawców wykładnię, uważając, że pracą w godzinach nadliczbowych będzie dopiero praca przekraczająca 8 godzin na dobę (por. I. Jaroszewska-Ignatowska Czas pracy i urlopy wypoczynkowe, INFOR, 2004 r., str. 115). Rzecz wygląda jednak wręcz przeciwnie, organy te przyjmują niekorzystną dla pracodawców wykładnię, co łatwo można udowodnić na dowolnym przykładzie.

Pracownik zatrudniony w systemie równoważnym z art. 135 K.p. w 1 miesięcznym okresie rozliczeniowym, zgodnie z harmonogramem miał pracować w danym dniu 2 godziny a przepracował 8 godzin.

Zakładając, że nie doszło do pracy w godzinach nadliczbowych przekraczających normę dobową, gdyż norma 8 godzinna nie została przekroczona, pracodawca:

• będzie musiał zapłacić za 6 godzin 100% dodatek, zgodnie z art. 1511 § 2 K.p.,
ponieważ po upływie tego miesiąca okaże się, że normatywny czas pracy dla miesięcznego okresu rozliczeniowego został przekroczony o 6 godzin,

• nie będzie mógł skorzystać z art. 1512 § 2 K.p. i udzielić pracownikowi w zamian
czasu wolnego od pracy, ponieważ przepis ten dotyczy tylko przekroczeń norm lub wymiaru dobowego.

Przy wykładni uznawanej przeze mnie, w podanym wyżej stanie faktycznym pracodawca ma możliwość:

• zastosować art. 1512 § 2 K.p. i udzielić pracownikowi w zamian czasu wolnego od
pracy w tym miesiącu w dogodnym dla niego terminie, co jest korzystne z punktu widzenia elastyczności przepisów o czasie pracy, lub

• będzie musiał zapłacić za 6 godzin zasadniczo dodatek w wysokości 50%, zgodnie
z art. 1511 § 1 pkt 2 K.p.

Jak z powyższego przykładu wynika, wykładnia przeze mnie prezentowana jest korzystniejsza dla pracodawców i idzie z duchem elastyczności przepisów o czasie pracy, a równocześnie nie jest systemowo sprzeczna z innymi regulacjami przepisów o czasie pracy.

W zakresie pkt c) trzeba zwrócić uwagę na to, że pracą w godzinach nadliczbowych jest
praca przekraczająca normę średniotygodniową właściwie wyliczoną dla danego okresu rozliczeniowego czasu pracy. Podane wielkości średnio 40 godzin i średnio 43 godziny mają jedynie charakter maksymalny, ponieważ norma średniotygodniowa może być mniejsza z uwagi na występujące w okresie rozliczeniowym święta nie przypadające w niedzielę. Wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym ulega więc stosownemu obniżeniu na zasadach określonych w art. 130 § 2 K.p.

Warto także zwrócić uwagę, że w systemie pracy w ruchu ciągłym zatrudnienie
przekraczające średnio 40 godzin tygodniowo w granicach do średnio 43 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych.

W tym systemie ustawodawca wydłużył jedynie normę średniotygodniową, wprowadzając
od razu odpowiednią z tego tytułu rekompensatę. Nie można tutaj mówić o pracy w godzinach nadliczbowych, ponieważ w ruchu ciągłym pracownika obowiązuje norma średniotygodniowa w granicach do 43 godzin.

W konsekwencji, przekroczenie średnio 40 godzin pracy tygodniowo w okresie
rozliczeniowym nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych, ponieważ pracownika nie obowiązuje 40 godzinna norma średniotygodniowa lecz 43 godzinna. Dalszą tego konsekwencją jest możliwość ustalania harmonogramu czasu pracy w granicach nie przekraczających średnio 43 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym, co przy odmiennej wykładni byłoby niedopuszczalne, gdyż jak wiadomo godzin nadliczbowych planować nie można.

Autor : Tadeusz Nycz
Zródło : “Godziny nadliczbowe”