Praca w godzinach nadliczbowych


Godziny nadliczbowe w pracy

Pracownik wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych, gdy praca:

  • wykonywana jest ponad obowiązujące go normy czasu pracy,

Dla przykładu: Jeżeli pracownik zatrudniony jest w podstawowym systemie czasu pracy, to praca ponad 8 godzin na dobę oraz ponad 40 godzin przeciętnie w tygodniu w danym okresie rozliczeniowym będzie pracą nadliczbową.

A w przypadku pracownika, który zatrudniony jest w równoważnym systemie czasu pracy, gdzie dopuszcza się przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy np. do 12 godzin, pracą nadliczbową będzie praca wykonywana ponad 8 godzin na dobę w dniach, w których zgodnie z grafikiem powinien pracować 8 lub mniej godzin, a w dniach, w których powinien pracować więcej niż 8 godzin – praca ponad liczbę, którą powinien przepracować. W tym przypadku pracą w godzinach nadliczbowych będzie także praca ponad 40 godzin przeciętnie w tygodniu w obowiązującym pracownika okresie rozliczeniowym.

Pracownik może pracować w godzinach nadliczbowych jedynie w razie:

  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej, która ma na celu ochronę życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  • szczególnych potrzeb pracodawcy ( w tym przypadku limit godzin nadliczbowych wynosi 150 w roku kalendarzowym, jednak w umowie o pracę lub przepisach wewnątrzzakładowych można ustalić wyższe limit).

Pamiętaj ! Przepisy prawa pracy pozwalają pracownikowi na przepracowanie w godzinach nadliczbowych nie więcej niż 416 godzin w roku kalendarzowym.

Pracownikowi przysługuje za pracę nadliczbową, oprócz normalnego wynagrodzenia, dodatek w wysokości:

100 % wynagrodzenia, gdy:

50 % wynagrodzenia, gdy:

Pamiętaj! Pracownikowi, który stale pracuje poza zakładem pracy, wynagrodzenie wraz z dodatkiem można zastąpić ryczałtem.

Pracodawca może pracownikowi zrekompensować pracę nadliczbową czasem wolnym od pracy, zamiast wypłaty dodatku.

I tak: w zamian za czas, który pracownik przepracuje w godzinach nadliczbowych, na jego pisemny wniosek, pracodawca może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy.

Pracodawca może także udzielić pracownikowi czasu wolnego bez jego pisemnego wniosku. Ale wtedy udziela się czasu wolnego od pracy w wymiarze, który jest o połowę wyższy niż liczba przepracowanych godzinach nadliczbowych, a więc 1 godzina nadliczbowa =1,5 godz. czasu wolnego.

Czas wolny powinien być udzielony przez pracodawce najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego.

Pamiętaj ! Udzielenie pracownikowi czasu wolnego nie może być powodem obniżenia wynagrodzenia, które należy się pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Kto nie może pracować w godzinach nadliczbowych.

W godzinach nadliczbowych nie można zatrudniać:

  • kobiet w ciąży,
  • pracowników, którzy opiekują się dzieckiem do lat 4, bez ich zgody,
  • pracowników, którzy zatrudnieni są na stanowiskach, gdzie występują przekroczone najwyższe dopuszczalne stężenia i natężenia czynników szkodliwych dla zdrowia,
  • pracowników niepełnosprawnych, chyba, ze pracują pilnowaniu lub właściwy lekarz wyraził na to zgodę.

Pamiętaj ! Tygodniowy czas pracy pracownika + godziny nadliczbowe nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.

 

Jak rozliczyć godziny nadliczbowe ?


Kiedy wystąpi praca w godzinach nadliczbowych ?

Rozliczanie pracy nadliczbowej niewątpliwie może przysparzać wielu problemów. Dlatego tak ważne jest usystematyzowanie wiedzy z tego zakresu.

Praca nadliczbowa jest pracą ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Jako taka nie może być czymś powszechnym. Możesz ją polecać jedynie w określonych przypadkach, mianowicie w razie:

1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,

2) szczególnych potrzeb pracodawcy.

Aby prawidłowo rozliczyć pracę w godzinach nadliczbowych, musisz najpierw stwierdzić, czy rzeczywiście w danym przypadku wystąpiło przekroczenie normy czasu pracy.

Nadgodziny mogą wystąpić po przekroczeniu przez pracownika:

1) dobowej normy czasu pracy,
2) tygodniowej normy czasu pracy oraz
3) przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy – jeżeli jest on objęty jednym z równoważnych systemów czasu pracy.

Przekroczenie dobowej normy czasu pracy

Najbardziej powszechnie stosowaną dobową normą czasu pracy jest 8 godzin (zgodnie z art. 129 kp). Najczęściej właśnie po 8 godzin na dobę pracują Twoi pracownicy. Norma taka może być krótsza, jeśli przepisy szczególne przewidują takie rozwiązania – np. 7 godzin i 35 minut dla pracowników służby zdrowia czy też 7 godzin dla pracowników niepełnosprawnych w stopniu znacznym lub umiarkowanym. Jeżeli pracownik będzie pracował dłużej niż przewidziana dla niego dobowa norma czasu pracy, to przedłużenie takie spowoduje pracę w godzinach nadliczbowych.

PRZYKŁAD

Pracownik wykonuje pracę w podstawowym systemie czasu pracy od poniedziałku do piątku. Obowiązuje go powszechnie stosowana norma czasu pracy z Kodeksu pracy, czyli 8 godzin.

W czwartek pracodawca polecił mu pracę przez 10 godzin, ponieważ dostarczono pilne zlecenie na wykonanie dodatkowych robót. W tym dniu pracownik przekroczył więc swoją dobową normę czasu pracy o 2 godziny, czyli innymi słowy przepracował w tym dniu 2 godziny nadliczbowe z powodu przekroczenia dobowej normy czasu pracy.

Przekroczenie przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy

Jeżeli Twój pracownik objęty jest jednym z równoważnych systemów czasu pracy, to w pewnych sytuacjach może dojść do przekroczenia przez niego przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy. Zobacz, kiedy tak się stanie.

PRZYKŁAD

Pracownik wykonuje pracę w systemie równoważnym – tj. po 12 godzin dziennie.

W piątek przyszedł do pracy zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy na 12 godzin, ale w związku z awarią systemu nawadniającego musiał pozostać w pracy przez kolejne 3 godziny.

W tym przypadku wszystkie 3 godziny mają charakter pracy w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy.

Jak sprawdzić, czy nastąpiło przekroczenie normy?

Gdy chcesz sprawdzić, czy doszło do przekroczenia dobowej normy czasu pracy, porównaj plan pracy pracownika na dany dzień (harmonogram) z ewidencją czasu pracy (tj. faktycznie przepracowaną liczbą godzin). Jeżeli w wyniku tego porównania okaże się, że pracownik pracował dłużej, niż wynosi jego dobowa norma czasu pracy lub przedłużony dobowy wymiar czasu pracy (w systemie równoważnym), to w takiej sytuacji dochodzi do pracy w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia dobowej normy czasu pracy.

Kiedy nie ma pracy w godzinach nadliczbowych?

Pamiętaj, że gdy zgodnie z przyjętym harmonogramem czasu pracy pracownik nie przepracowuje powszechnie obowiązującej normy czasu pracy lub przedłużonego wymiaru czasu pracy, praca ponad zaplanowaną liczbę godzin nie musi oznaczać pracy w godzinach nadliczbowych.

PRZYKŁAD

Pracownik zatrudniony w systemie równoważnym pracował zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy we wtorek 10 godzin, a w środę – 4 godziny.

We wtorek pracą w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy będzie jego 11. godzina pracy, natomiast w środę dopiero 9. godzina. Praca w godzinach 5., 6., 7., 8. – nie jest pracą w godzinach nadliczbowych, ponieważ pracownik nie przekroczył 8-godzinnej dobowej normy czasu pracy. Możesz spotkać również inne opinie na ten temat. Ta, przedstawiona tutaj, jest stosowana przez PIP.

Doba pracownicza a godziny nadliczbowe

Przez dobę pracowniczą rozumiemy kolejne 24 godziny, począwszy od godziny, w której pracownik rozpoczął swoją pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem (art. 128 § 3 pkt 1 kp). Jeżeli więc pracownik rozpoczyna pracę o godzinie 8.00, to jego doba pracownicza kończy się odpowiednio o 8.00 w dniu następnym. Polecenie pracy przed upływem takiej doby może spowodować pracę w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia dobowej normy czasu pracy.

PRZYKŁAD

Pracownik w pierwszym tygodniu okresu rozliczeniowego rozpoczyna pracę na I zmianie codziennie o godzinie 6.00. W poniedziałek, zgodnie ze swoim rozkładem, rozpoczął pracę o 6.00 i pracował przez 8 godzin do godziny 14.00. Doba pracownicza tego pracownika kończy się więc odpowiednio o 6.00 we wtorek. Przed zakończeniem pracy w poniedziałek pracownik otrzymał jednak informację, że w związku z koniecznością przyjęcia towaru we wtorek wcześnie rano powinien przyjść we wtorek do pracy o godzinie 4.00, czyli przed zakończeniem doby poniedziałkowej.

Pracownik pracował zatem we wtorek 2 godziny w dobie poniedziałkowej i 8 godzin w dobie wtorkowej. Praca przez 2 godziny w dobie poniedziałkowej jest w tej sytuacji pracą w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia dobowej normy czasu pracy.

Jak rozliczyć pracę przed zakończeniem doby pracowniczej?

Sprawdź teraz, jak powinieneś rozliczyć pracownika z czasu pracy, gdy rozpoczął on pracę przed zakończeniem doby pracowniczej. Czy i kiedy wystąpią wtedy nadgodziny? Czy z powodu zmiany rozkładu będziesz musiał zapłacić pracownikowi za godziny niedopracowane w kolejnej dobie?

PRZYKŁAD 1

Pracownik wykonuje pracę od poniedziałku do piątku przez 8 godzin dziennie. W środę rozpoczął pracę o 8.00 i pracował 8 godzin. W czwartek został poproszony o przyjście do pracy o godzinie 6.00, czyli doba środowa nie została zamknięta, ale wykonywał pracę przez 8 godzin, czyli do 14.00 (zamiast do 16.00).

W tej sytuacji doszło do zmiany rozkładu czasu pracy w taki sposób, że praca w czwartek zamiast o 8.00 rozpoczęła się 2 godziny wcześniej. Nastąpiło więc przekroczenie dobowej normy czasu pracy w dobie środowej, w której pracownik przepracował w sumie 10 godzin. Wystąpiły w tej dobie 2 godziny nadliczbowe. Jednocześnie pracownik nie przepracował 2 godzin pomiędzy 14.00 a 16.00 w czwartek, które by przepracował, gdyby nie doszło do zmiany rozkładu czasu pracy.

Pracownik zachowa więc prawo do rekompensaty za pracę przez 2 godziny nadliczbowe, które przepracował w dobie środowej (wynagrodzenie z dodatkiem lub czas wolny). Nie musisz jednak wypłacać wynagrodzenia za 2 nieprzepracowane godziny w czwartek pomiędzy 14.00 a 16.00. W tym przypadku nie doszło bowiem do niedopracowania godzin do pełnego wymiaru przewidzianego w art. 130 kp. Wymiar czasu pracy został zachowany w wyniku zmiany rozkładu czasu pracy.

PRZYKŁAD 2

Pracownik pracuje po 8 godzin od 8.00 do 16.00 od poniedziałku do piątku. W czwartek w wyniku polecenia pracodawcy przyszedł do pracy na 8.00 na 6 godzin, a w piątek rozpoczął pracę o godzinie 6.00, czyli 2 godziny przed zakończeniem doby czwartkowej. W związku z tym liczba godzin, którą pracownik przepracował w dobie czwartkowej, wynosi 8.

W tej sytuacji nie wystąpi więc praca w godzinach nadliczbowych z powodu przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Nie ma również problemu z jej rekompensatą. Pamiętaj jednak, że dokonywanie takich zmian w harmonogramie czasu pracy może spotkać się z nieprzychylną reakcją inspektora pracy, który stwierdzi wykroczenie przeciwko prawom pracownika.

Pomimo nieprzekroczenia dobowej normy czasu pracy ustalanie rozkładu czasu pracy z dwukrotnym rozpoczęciem pracy w tej samej dobie pracowniczej jest bowiem omijaniem przepisu o przerywanym systemie czasu pracy. Tylko w tym systemie możliwe jest bowiem dwukrotne rozpoczynanie pracy w tej samej dobie, a za czas przerwy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Artykuł jest fragmentem publikacji Rozliczanie godzin nadliczbowych