Jakie obowiązki ma pracownik a jakie pracodawca ?

Podstawowe obowiązki pracownika i pracodawcy

Obowiązkami pracownika i pracodawcy nazywa się zespół norm dotyczących zasada wykonywania pracy, które zostały zawarte w przepisach prawa pracy oraz wewnętrznych regulacjach obowiązujących w danym zakładzie pracy.

W Kodeksie pracy szczegółowo określono poszczególne obowiązki pracodawców i pracowników, począwszy od zawarcia pomiędzy obiema stronami umowy o pracę, poprzez trwanie stosunku pracy, aż do momentu jego rozwiązania.

Do podstawowych obowiązków pracodawcy należy:

- zaznajomienie pracowników z zakresem ich obowiązków, sposobem wykonywania pracy oraz podstawowymi uprawnieniami,

- organizowanie pracy – przeciwdziałanie dyskryminacji,

- zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy,

- wypłacanie wynagrodzenia,

- ułatwianie pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych,

- zaspokajanie potrzeb socjalnych pracowników,

- ocenianie pracowników,

- prowadzenie dokumentacji – udostępnianie dokumentów i przepisów,

- przeciwdziałanie mobbingowi,

- uzasadnianie rozwiązania stosunku pracy,

Natomiast podstawowe obowiązki pracownika to:

- przestrzeganie czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy,

- przestrzeganie regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, – przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych,

- dbanie o dobro zakładu pracy, ochrona jego mienia oraz zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,

- przestrzeganie tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,

- przestrzeganie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

Podstawowe obowiązki pracownika

Pracodawca jest to jednostka organizacyjna, nawet jeśli nie posiada osobowości prawnej. Pracodawcą jest również osoba fizyczna zatrudniająca pracownika bez względu na to, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy nie prowadzi takiej działalności. Przykładem mogą być osoby zatrudniające opiekunki do dzieci lub pomoce domowe.1

Na pracodawcy ciąży szereg obowiązków, spośród których podstawowe to:

1. ZAZNAJOMIENIE PRACOWNIKÓW Z ZAKRESEM ICH OBOWIĄZKÓW, SPOSOBEM WYKONYWANIA PRACY ORAZ PODSTAWOWYMI UPRAWNIENIAMI.

2. ORGANIZOWANIE PRACY.

3. PRZECIWDZIAŁANIE DYSKRYMINACJI.

4. ZAPEWNIENIE BEZPIECZNYCH I HIGIENICZNYCH WARUNKÓW PRACY.

1 G. Aniszewska, Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy. Zatrudnienie, wynagrodzenie, urlopy, świadczenia, Difin, Warszawa 2007, s. 12.

5. WYPŁACANIE WYNAGRODZENIA.

6. UŁATWIANIE PRACOWNIKOM PODNOSZENIA KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH.

7. ZASPOKAJANIE POTRZEB SOCJALNYCH PRACOWNIKÓW.

8. OCENIANIE PRACOWNIKÓW.

9. PROWADZENIE DOKUMENTACJI.

10.UDOSTĘPNIANIE DOKUMENTÓW I PRZEPISÓW.

11. PRZECIWDZIAŁANIE MOBBINGOWI.

12.UZASADNIANIE ROZWIĄZANIA STOSUNKU PRACY

Podstawowe obowiązki pracownika

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Natomiast według ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. Jeżeli zaś pracownik spełnia kryteria dla osób współpracujących, to dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług.2

Obowiązki pracownika3:

1. PRZESTRZEGANIE CZASU PRACY USTALONEGO W ZAKŁADZIE PRACY.

2. PRZESTRZEGANIE REGULAMINU PRACY I USTALONEGO W ZAKŁADZIE PRACY PORZĄDKU.

2 G. Aniszewska, Prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy. Zatrudnienie, wynagrodzenie, urlopy, świadczenia, Difin, Warszawa 2007, s. 11.

3 Prawo pracy. Obowiązki pracodawcy wobec pracowników, pod red. M. Nałęcza, C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 41, KP 1 art. 110.

3. PRZESTRZEGANIE PRZEPISÓW ORAZ ZASAD BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY, A TAKŻE PRZEPISÓW PRZECIWPOŻAROWYCH.

4. DBANIE O DOBRO ZAKŁADU PRACY, OCHRONA JEGO MIENIA ORAZ ZACHOWANIE W TAJEMNICY INFORMACJI, KTÓRYCH UJAWNIENIE MOGŁOBY NARAZIĆ PRACODAWCĘ NA SZKODĘ.

5. PRZESTRZEGANIE TAJEMNICY OKREŚLONEJ W ODRĘBNYCH PRZEPISACH.

6. PRZESTRZEGANIE W ZAKŁADZIE PRACY ZASAD WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO.

Przestrzeganie zasad współpracy i wypełnianie obowiązków przez pracodawcę i pracowników skutkuje harmonijnym funkcjonowaniem zakładu pracy i przyczynia się do osiągania sukcesów na rynku, będących zasługą tak pracodawcy jako podmiotu gospodarczego, jak i pracowników zatrudnionych przez niego.

Stosunek pracy obwarowany jest szeregiem przepisów gwarantujących obu stronom prawa, a także obowiązki, których pracodawca i pracownik muszą przestrzegać. Kodeks pracy stanowi tu nadrzędny dokument regulujący zasady pracy.

Autor: Katarzyna Dymek
Wydawca: Wydawnictwo e-bookowo

Artykuł jest fragmentem publikacji Podstawowe obowiązki pracodawcy i pracownika.

Obowiązki pracodawcy wobec ZUS

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniom zdrowotnym

Pojęcie płatnika

Płatnikiem składek jest każdy podmiot zobowiązany – w myśl obowiązujących przepisów – do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z jakiegokolwiek tytułu. Płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne jest, więc pracodawca – w stosunku do pracowników i poborowych odbywających służbę zastępczą; a także w stosunku do tych osób, które przebywają na urlopie wychowawczym albo pobierają zasiłek macierzyński, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca ZUS.

UWAGA!!!

DO PODSTAWOWYCH OBOWIĄZKÓW PRACODAWCY-PŁATNIKA NALEŻY ZGŁOSZENIE DO UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH I UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO UBEZPIECZONYCH, NALICZENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA I PRZEKAZANIE ICH Z PODZIAŁEM NA POSZCZEGÓLNE FUNDUSZE (SPOŁECZNY, ZDROWOTNY, FUNDUSZ PRACY I GWARANTOWANYCH ŚWIADCZEŃ PRACOWNICZYCH).

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu

Jeśli zatrudnimy pracownika na umowę o pracę, to podlega on ubezpieczeniom od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Pracownicy podlegają zawsze obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od ilości umów o pracę, wysokości podstaw wymiaru składek oraz ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Za pracownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniach, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeśli taka umowa zawarta jest z pracodawcą, z którym dana osoba pozostaje w stosunku pracy. Również w sytuacji, gdy umowa zlecenia czy umowa o dzieło zawarta jest z innym zleceniobiorcą niż własny pracodawca, ale w ramach tej umowy wykonuje się prace na rzecz swojego pracodawcy.

Pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Pracownicy wykonujący pracę nakładczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeśli jest to jedyny tytuł do ubezpieczeń, nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty lub mają prawo podlegania z tego tytułu wskutek dokonanego wyboru.

Jeśli chodzi o ubezpieczenie chorobowe to nakładcy podlegają mu na swój wniosek, tj. dobrowolnie. Prawo podlegania temu ubezpieczeniu zostało uzależnione od obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie podlegają natomiast ubezpieczeniu wypadkowemu.

Osoby wykonujące pracę nakładczą podlegają ubezpieczeniom od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania albo wygaśnięcia tej umowy. W przypadku wykonywania kilku umów, nakładca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z jednej umowy – bez względu na wysokość podstawy wymiaru. Pozostałe umowy stanowią tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Wykonawcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdej umowy.

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwane zleceniobiorcami, oraz osoby z nimi współpracujące podlegają ubezpieczeniom od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy, natomiast w przypadku osób współpracujących od dnia rozpoczęcia współpracy przy wykonywaniu umowy do dnia zakończenia tej współpracy. Nie podlegają ubezpieczeniu z tytułu umów cywilnoprawnych uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat.

Zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym wtedy, gdy:

▶ jest to ich jedyny tytuł do ubezpieczeń,

▶ mają ustalone prawo do emerytury lub renty i nie pozostają jednocześnie w stosunku pracy,

▶ jeżeli wykonują kilka umów cywilnoprawnych nawet w tej samej firmie, podlegają obowiązkowo z jednej umowy – z tej, która została nawiązana jako pierwsza. Mogą oczywiście w każdym czasie zmienić tytuł na inny niż pierwotnie wybrany.

Zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu oraz obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu.

Obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdej umowy.

PRZYKŁAD 1

Emeryt zawarł umowę zlecenia z firmą handlową. Z tytułu tej umowy zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i ubezpieczeniu wypadkowemu oraz obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ma prawo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

PRZYKŁAD 2

Jan Kowalski jest zatrudniony w zakładzie usługowym na podstawie umowy o pracę. Dodatkowo w tym zakładzie zawiera umowę o dzieło. Z umowy o dzieło i z umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

PRZYKŁAD 3

Rencista jest zatrudniony w zakładzie usługowym A na podstawie umowy o pracę. W zakładzie C zawiera umowę zlecenia, która wykonywana jest na rzecz zakładu A. Podlega on zarówno z umowy o pracę, jak i z umowy zlecenia obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Kolejną grupą są osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, a osoby z nimi współpracujące, od dnia rozpoczęcia współpracy do dnia zakończenia tej współpracy. Wyżej wymienieni podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i ubezpieczeniu wypadkowemu, natomiast dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają tym ubezpieczeniom wtedy, gdy nie mają ustalonego prawa do emerytury, nie mają innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych, który spowoduje wyłączenie ich z obowiązkowych ubezpieczeń.

Jeśli osoba prowadzi kilka rodzajów działalności, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z jednego wybranego rodzaju działalności.

Od 1 stycznia 2008 r. osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie wpisu do ewidencji lub przepisów szczególnych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu do momentu ustalenia prawa do emerytury.

Osoby przebywające na urlopie wychowawczym

UWAGA!!!

OSOBY PRZEBYWAJĄCE NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM PODLEGAJĄ OBOWIĄZKOWO UBEZPIECZENIOM EMERYTALNEMU I RENTOWYM, POD WARUNKIEM ŻE NIE MAJĄ USTALONEGO PRAWA DO EMERYTURY LUB RENTY ORAZ NIE MAJĄ INNYCH TYTUŁÓW DO UBEZPIECZEŃ EMERYTALNEGO I RENTOWYCH.

Powstanie innego tytułu do ubezpieczeń skutkuje dla osób przebywających na urlopie wychowawczym utratą prawa do obowiązkowych ubezpieczeń. Ustawa nie dopuszcza możliwości decydowania przez ubezpieczonego o tym, z jakiego tytułu chce podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom, w przypadku zbiegu upraw nień urlopu wychowawczego z innym tytułem do ubezpieczeń.

Jeśli zaistnieje taka sytuacja, to wówczas np. umowa zlecenia, umowa o pracę nakładczą czy działalność gospodarcza staje się tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń, natomiast z ubezpieczeń z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym należy zaprzestać rozliczania składek.

Osoby przebywające na urlopie wychowawczym mają obowiązek informowania płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty albo o powstaniu innego tytułu do ubezpieczenia. Natomiast płatnik powinien zadbać o to, by mieć od wyżej wymienionych osób stosowne oświadczenie rozstrzygające o zastosowaniu ubezpieczenia na urlopie wychowawczym.

Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za te osoby są finansowane ze środków budżetu państwa. Płatnicy składek mają obowiązek prawidłowo sporządzać i przekazywać do zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokumenty rozliczeniowe, bez dokonywania wpłat obliczonych składek.

Od 1 maja 2004 każdy pracodawca, który udzielił pracownicy urlopu wychowawczego, ma obowiązek ustalenia, czy osoba taka spełnia warunki podlegania ubezpieczeniu społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, osoby przebywające na urlopie wychowawczym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty lub innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń. Również składkę zdrowotną opłacają, jeśli nie opłacają jej z innego tytułu. Podstawą wymiaru składki zdrowotnej jest kwota świadczenia pielęgnacyjnego obecnie 520 zł.

UWAGA!!!

ZMIENI SIĘ PODSTAWA WYMIARU SKŁADEK NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM. USTAWA NOWELIZUJĄCA KODEKS PRACY WPROWADZA WIELE ZMIAN, M.IN. NA NOWO REGULUJE KWESTIE PODSTAWY WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE EMERYTALNE I RENTOWE OSÓB PRZEBYWAJĄCYCH NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM.

Podstawę tę od 1 stycznia 2012 r. będzie stanowiła kwota 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, a nie jak dotychczas – kwota minimalnego wynagrodzenia. Podstawa wymiaru składek nie może być jednak wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy.

Podleganie ubezpieczeniom społecznym osób przebywających na urlopie macierzyńskim

Od 1 września 2009 r. zmieniły się zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu osób pobierających zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

I tak osoba, która w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego:

podjęła zatrudnianie, prowadzi działalność pozarolniczą nie jest pozbawiona składek emerytalno-rentowych finansowania z budżetu państwa naliczanych przez płatników od zasiłku macierzyńskiego. Nie będzie również pozbawiona osoba mająca ustalone prawo do renty lub emerytury przebywająca na tych zasiłkach.

W związku z tym od dokumentów za wrzesień 2009 r. płatnicy, którzy wypłacają zasiłki macierzyńskie zobowiązani są do wykazywania składek emerytalno-rentowych od zasiłków macierzyńskich w imiennych raportach miesięcznych z kodem tytułu ubezpieczenia 1240xx, bez względu na to, czy pracownik w tym okresie ma inny tytuł do ubezpieczeń albo też ma ustalone prawo do renty lub emerytury.

Od 1 września 2009 r. osoba pobierająca zasiłek macierzyński nie ma już obowiązku do informowania płatnika, który wypłaca zasiłek o posiadaniu innego tytułu do ubezpieczeń czy też ustalonego prawa do emerytury lub renty. Jeżeli w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego osoba podejmie pracę na:

▶ etacie,

▶ uzyska członkostwo spółdzielni lub zostanie funkcjonariuszem Służby Celnej, będzie miała rozliczane i opłacane przez płatnika obowiązkowe składki od przychodów uzyskanych ze stosunku pracy, członkostwa spółdzielni czy bycia funkcjonariuszem Służby Celnej, a równocześnie płatnik u którego pobiera zasiłek macierzyński, będzie wykazywał obowiązkowe składki emerytalne i rentowe od zasiłku macierzyńskiego finansowane z budżetu państw.

W przypadku podjęcia w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego np.:

▶ pracy nakładczej,

▶ wykonywania zlecenia,

▶ prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpracy – nie ma obowiązku opłacania z tych tytułów składek na ubezpieczenia społeczne. Składki na ubezpieczenia społeczne z tych tytułów w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego są dobrowolne.

Obowiązkowo musi być opłacona składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Autor: Monika Beliczynska, Alicja Bobak

Artykuł jest fragmentem publikacji ZUS – obowiązki pracodawcy jako płatnika

 

Skarga na pracodawcę – jak złożyć ?

W sytuacji, gdy pracodawca nie przestrzega przepisów prawa pracy, pracownik ma prawo złożyć na niego skargę do okręgowego inspektoratu pracy lub jednego z jego oddziałów znajdujących się w miastach wojewódzkich (adresy dostępne na stronie pip.gov.pl).

W ciągu 30 dni od otrzymania skargi inspektorat (lub oddział) będzie miał obowiązek podjąć odpowiednie działania.

Może to być np. przeprowadzenie bez uprzedzenia kontroli w zakładzie pracy, która będzie polegała m.in. na przejrzeniu wszystkich dokumentów pracodawcy (obowiązkiem pracodawcy jest ich udostępnienie).

Jeżeli złożona skarga się potwierdzi, to inspektor wyda pracodawcy nakaz wypełnienia jego obowiązków (np. wypłata zaległego wynagrodzenia, zapłata za nadgodziny ). Jeżeli pracodawca się nie podporządkuje, to może zostać ukarany kara grzywny w wysokości 5 tysięcy złotych.

Jeżeli kontrola PIP nic nie da, to pracownik może szukać sprawiedliwości na drodze sądowej

Pozew przeciwko pracodawcy należy złożyć w sądzie pracy, który jest właściwy dla siedziby zakładu pracy. Pozew nie jest związany z żadnymi opłatami, ale, gdy pracownik domaga się kwoty, która przekracza 50 tysięcy złotych, to będzie musiał zapłacić tzw. wpis stosunkowy, a jego wysokość to 5 % żądanej sumy.

Trzeba też pamiętać o tym, ze jeżeli żądanie pracownika dotyczy kwoty, która jest nie wyższa niż 10 tysięcy złoty, to wystarczy wypełnienie specjalnego druku (druk dostępny w sądzie lub na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości). W takim przypadku sąd rozpatrzy sprawę w tzw. postępowaniu uproszczonym.

Pracownik z pozwem przeciwko pracodawcy ma prawo wystąpić w ciągu trzech lat od dnia, w którym dowiedział się o naruszeniu prawa.

Zaległy urlop na żądanie – kiedy wykorzystać ?

Pracodawca ma obowiązek w myśl przepisów prawa pracy udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym prawo do urlopu zostało przez pracownika uzyskane (podstawa prawna art.152 Kodeksu pracy).

Pracodawca może odstąpić od tej zasady tylko wyjątkowo i jest to ściśle określone w przepisach.

Gdy pracownikowi zostanie udzielony urlop wypoczynkowy w terminie późniejszym niż rok kalendarzowy, w którym prawo do urlopu zostało uzyskane, to będzie to urlop zaległy.

Według art. art.168 Kodeksu pracy zaległy urlop powinien być udzielony pracownikowi najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego i jest to niezależne od tego,czy przyczyna leży po stronie pracodawcy czy pracownika.

Wyżej opisany przypadek nie dotyczy czterech dni urlopu na żądanie pracownika (art.167² Kodeksu pracy ). Pracownik uprawniony jest bowiem do tego urlopu na dany rok kalendarzowy i gdy go nie wykorzysta w danym roku,to nie będzie mógł go przenieść na rok następny.

Tak więc nieudzielenie urlopu na żądanie,które tracą wraz z końcem roku swój specyficzny charakter – nie będzie traktowane jako naruszenie obowiązku,który wynika z art.168.

Dla przykładu:

• pracownik uprawniony jest do 26 dni urlopu wypoczynkowego i nie wykorzystał 8 dni urlopu w 2009 r. w tym 4 dni na żądanie. W 2010r. będzie mógł wykorzystać 8 dni urlopu zaległego. Trzeba jednak pamiętać, że obowiązek  wykorzystania zaległego urlopu do 31 marca 2010 r. będzie tyczył się tylko 4 dni urlopu wypoczynkowego, a to dlatego,że pozostałe 4 dni urlopu zaległego pracownika w 2009 r. były niewykorzystanym urlopem na żądanie.

Warto także pamiętać o tym, że na podstawie art.167² Kodeksu pracy pracownik w danym roku kalendarzowym ma prawo skorzystać tylko z 4 dni urlopu na żądanie i jeżeli ten urlop nie zostanie przez niego wykorzystany,to te 4 dni przejdą na rok następny, ale jako już “normalne” dni urlopu.

Odwołanie z urlopu wypoczynkowego

Kiedy pracodawca ma prawo odwołać pracownika z urlopu wypoczynkowego ?

Wymogi, które muszą być spełnione przez pracodawcę, by mógł on odwołać pracownika z urlopu wypoczynkowego.

Wyjaśnia Ewa Kałuska z kancelarii prawnej Pietrzak&Sidor.

Termin wykorzystania urlopu wypoczynkowego

Urlop wypoczynkowy pracownika

Pracownik ma prawo wykorzystać swój urlop wypoczynkowy w tym roku kalendarzowym, w który uzyskał do niego prawo. Obowiązkiem pracodawcy jest mu go udzielić.

Jeżeli pracowni złoży odpowiedni wniosek, to urlop może zostać podzielony na części. Warto jednak pamiętać, że jeżeli pracownik będzie chciał podzielić swój urlop wypoczynkowy, to co najmniej jedna jego część powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych.

Pracodawca powinien udzielać urlopów w zgodzie z planem urlopów lub po porozumieniu się z pracownikiem. Jeżeli pracownica złoży taki wniosek, to pracodawca ma obowiązek udzielić jej urlopu bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Tyczy się także pracownika-ojca, który wychowuje dziecko i korzysta z urlopu macierzyńskiego lub tzw. urlopu ojcowskiego, a także pracowników, którzy przebywają na dodatkowym urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopie dodatkowym na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Termin dotyczący urlopu wypoczynkowego, który został ustalony między pracodawcą  i pracownikiem, jest wiążący dla obu stron.

Termin może zostać przesunięty w dwóch przypadkach:

• na wniosek pracownika, gdy umotywuje to ważnymi przyczynami,

• gdy zaistnieją szczególne potrzeby pracodawcy (nieobecność pracownika będzie powodem zakłócenia toku pracy).

W przypadku, gdy pracownik nie może rozpocząć urlopu w terminie, który został ustalony z przyczyn, które usprawiedliwiają  nieobecność, a szczególnie, gdy powodem jest:

• choroba,

• odosobnienie związane z chorobą zakaźną,

• powołanie na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy,

• urlop macierzyński, dodatkowy urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlop ojcowski,

obowiązkiem pracodawcy jest przesunięcie urlopu na termin późniejszy.

W przypadku, gdy pracownik rozpocznie urlop wypoczynkowy, a z jakiś powodów (szczególne okoliczności) nie wykorzysta go w całości. Może to być:

• czasowa niezdolność do pracy wskutek choroby,

• odosobnienie w związku z chorobą zakaźną,

• odbywanie ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy,

• urlop macierzyński, dodatkowy urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego i urlop ojcowski.

to obowiązkiem pracodawcy jest udzielenie urlopu w terminie późniejszym.

Trzeba pamiętać o tym, ze żadne inne okoliczności, które pojawią się w trakcie przebywania na urlopie wypoczynkowym , nie mogą być powodem jego przerwania. Dotyczy to np. choroby dziecka pracownika.

Staż pracy do emerytury – jak udowodnić ?

Jak potwierdzić staż pracy ?

Potwierdzając liczbę przepracowanych lat, które będą miały wpływ na wysokość emerytury, najważniejsze jest udowodnienie ile w stażu mamy tzw. okresów składkowych.

Są to lata pracy, w których pracodawca odprowadzał za nas składki do ZUS. Jest to bardzo ważne, bo warto pamiętać, że im więcej posiadamy lat składkowych, tym wyższa może być nasza emerytura.

Jeżeli chodzi o okresy nieskładkowe, to są one uwzględniane przez ZUS tylko częściowo.

Dokumenty, które potwierdzą staż pracy ..

Świadectwo pracy

Świadectwo pracy jest najważniejszym dokumentem, który potwierdza okresy zatrudnienia oraz opłacania składek, ponieważ zawarte w nim są istotne informacje:

• okres zatrudnienia pracownika w zakładzie pracy ( od kiedy do kiedy),

• czy w okresu zatrudnienia pracownika były jakieś okresy nieskładkowe (urlop wychowawczy lub bezpłatny, zwolnienia lekarskie).

Książeczka ubezpieczeniowa

Wpisy w tym dokumencie też mogą być potwierdzeniem stażu pracy, bowiem kiedyś wpisywano w nich okres zatrudnienia pracownika w danym zakładzie pracy (od kiedy do kiedy). Trzeba jednak pamiętać, że ZUS uzna taki wpis, gdy będzie on podpisany, a także podstemplowany imienną pieczątką osoby, która go dokonała (pracownik działu kadr).

Zeznania kolegów z pracy

Zeznania dwóch świadków też mogą potwierdzić staż pracy (chodzi o okresy zatrudnienia sprzed 15 listopada 1991 r.). Zeznawać mogą np. osoby, które z nami pracowały i zaświadczą, przez jaki okres pracowaliśmy w danym zakładzie pracy.

Świadkami mogą być również inne osoby obce, a nawet członkowie rodziny, gdy znają okoliczności naszej pracy.

Gdy znajda się osoby, które poświadczą okres naszego zatrudnienia w danym zakładzie pacy, to należy udać się z nimi do ZUS lub urzędu gminy. Będą oni zeznawali przed urzędnikiem, a zeznania zostaną spisane na specjalnym druku.

Podstawa prawna: rozporządzenie w sprawie treści świadectwa pracy (DzU nr 60/1996, poz. 282) i ustawa o emeryturach i rentach (DzU nr 153/2009, poz. 1227).

Urlop wychowawczy ochrona przez zwolnieniem ..

Pracownik, który złoży wniosek o udzielenie urlopu wypoczynkowego od dnia w którym ten wniosek złoży do dnia zakończenia tego urlopu podlega szczególnej ochronie.

Pracodawca w tym okresie nie prawo do wypowiedzenia ani rozwiązania umowy o pracę.

Rozwiązać umowę może tylko w dwóch przypadkach, gdy:

• ogłasza upadłość lub likwiduje firmę,

• zachodzą przyczyny, które uzasadniają rozwiazanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Umowa o pracę może też być w tym okresie wypowiedziana w przypadku zwolnień grupowych lub indywidualnych, które są przeprowadzane na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Pracodawca ma prawo tak postąpić, gdy udzieli pracownikowi urlopu wychowawczego na okres dłuższy niż 3 miesiące. Z tego prawa może skorzystać pracodawca, który zatrudnia co najmniej 20 pracowników.

Gdy pracownik skorzysta już z urlopu wychowawczego, to obowiązkiem pracodawcy jest dopuszczenie go do pracy na dotychczasowym stanowisku. Gdy nie ma takiej możliwości, to pracodawca zapewnia pracownikowi stanowisko, które jest równorzędne  lub odpowiadające kwalifikacjom zawodowym pracownika.

Wynagrodzenie za pracę powinno być nie niższe niż te, które przysługiwało pracownikowi na dotychczasowym stanowisku w momencie powrotu do pracy.

Jak odzyskać niewypłacone wynagrodzenie ?

Pracodawcy dosyć często nie wypłacają w terminie wynagrodzenia pracownikom, a pieniądze przeznaczają na finansowanie firmy. Pracownik w takiej sytuacji jest bezsilny i zdarza się, że nawet, gdy uzyska wyrok sądowy, to i tak nie może odzyskać swoich pieniędzy.

Dzięki nowym przepisom o BIG (Biurze Informacji Gospodarczej) pracownik, będzie miał do dyspozycji bardzo skuteczne narzędzie.

Jeżeli pracownik posiada wyrok sądowy opatrzony klauzulą wykonalności, a pracodawca nadal nie wypłaca pieniędzy, to dzięki tym przepisom (weszły w życie 14 czerwca) będzie miał prawo wpisać pracodawcę – dłużnika do rejestru dłużników. Rejestr prowadzony jest przez BIG. Zmiany w przepisach zezwalają na to także osobom prywatnym (dotychczas mogły to robić tylko firmy).

Informacje podane przez pracownika będą widniały w rejestrze dłużników aż do momentu spłaty przez pracodawcę należnego wynagrodzenia. Jeżeli pracodawca nie spłaci zobowiązań wobec pracownika, to jego dane pozostaną w BIG nawet przez 10 lat.

Pracodawca, który zostanie wpisany przez pracownika do BIG, będzie miał problemy z dostępem do kredytów, zakupu telefonów komórkowych na abonament oraz nawiązaniem nowych relacji biznesowych.

Wgląd do informacji zamieszczonej przez pracownika będą miały instytucje i firmy, które poddają na co dzień ocenie wypłacalność swoich klientów. Rejestr dłużników jest codziennie sprawdzany przez banki, często sprawdzają go firmy pożyczkowe, leasingowe, telekomunikacyjne oraz inne podmioty gospodarcze.

Umieszczenie pracodawcy w BIG, to większa szansa na odzyskanie pieniędzy przez pracownika. Według danych 45 % dłużników reguluje swoje zobowiązania, już po samy wezwaniu do zapłaty.

Do rejestru można wpisywać różnych dłużników. Warunkiem jest zadłużenie, które potwierdzone jest tytułem wykonawczym.

Trzeba pamiętać, że taka usługa kosztuje. Opłaty nie są jednak duże.

Co robić, by pracodawca – dłużnik pojawił się  rejestrze ?

• należy posiadać sądowy tytuł wykonawczy,

• pobieramy bezpłatne wezwanie do zapłaty ze strony http://big.pl (zawiera ostrzeżenie o wpisie do rejestru dłużników),wypełniamy i wysyłamy dłużnikowi,

• czekamy 14 dni (jest to wymagane ustawowo),

• jeśli pracodawca nadal nie wypłaca pieniędzy – zgłaszamy się do BIG i wpisujemy go do rejestru.

Samozatrudnienie – zalety i wady ..

Samozatrudnienie jest pracą na własny rachunek. Osoba, która chce w ten sposób pracować, musi zarejestrować działalność gospodarczą w urzędzie gminy.

Wniosek najlepiej złożyć osobiście, a gmina prześle dane do ZUS i urzędu skarbowego.

Rejestrując działalność gospodarczą trzeba będzie okazać dowód osobisty (może być także inny dokument ze zdjęciem). Za rejestrację nie jest pobierana opłata, płaci się tylko za zaświadczenie o wpisie. Koszt 17 zł.

Samozatrudnienie – zalety

Dużą zaletą  tego rodzaju zarabiania jest możliwość pracy dla byłego pracodawcy oraz dla innych firm. Za wykonaną pracę wystawia się rachunki.

Zalety:

• nie trzeba się stawiać na określoną godzinę do zakładu pracy, można pracować w domu, a większość spraw załatwia się przez telefon.

• niższe składki ZUS przez pierwsze dwa lata działalności 343,83 zł miesięcznie (pozostałe osoby, które pracują na swoim muszą płacić 839,06 zł miesięcznie),

• 19% podatek - 20 maja 2010r. wszedł przepis, który umożliwia osobom, które przechodzą z etatu na samozatrudnienie współpracę z byłym pracodawcą i płacenie 19 % podatku (wcześniej możliwe było to dopiero po 2 latach),

• nisko oprocentowany kredyt z PUP – oprocentowanie kredytu to około 2,81 %, a spłata rozpoczyna się nawet po sześciu miesiącach.

Samozatrudnienie – wady

Samozatrudnienie ma także swoje wady..

Wady:

• brak funduszu socjalnego – nie można korzystać np. z dofinansowania wczasów (jak w przypadku pracy na etacie),

• brak płatnego urlopu wypoczynkowego – osoby na samozatrudnieniu nie są objęte przepisami kodeksu pracy,

• robota papierkowa – tutaj trzeba pamiętać o terminowym płaceniu składek do ZUS i rozliczeniu się z urzędem skarbowym (oczywiście można zlecić to księgowej, ale to kosztuje),

• opóźnione wynagrodzenie – to też minus tego rodzaju zarabiania, wystawione przez nas rachunki będą musiały przejść przez kilka rąk, nim trafią do księgowości..