Pracująca mama – jakie ma prawa ?


Prawa pracującej mamy

Ochrona przed zwolnieniem z pracy, dodatkowy urlop, przerwy w pracy. To są przywileje pracującej mamy. Warto wiec wiedzieć, a jakich warunkach można z nich skorzystać.

Kiedy i jaki formalności trzeba załatwić ?

Pamiętaj ! Musisz pilnować terminów, by bez problemów skorzystać z tego, co Ci się zgodnie z prawem należy.

Prawa kobiety oczekującej dziecka

10. tydzień ciąży

Czas by poinformować o swoim stanie pracodawcę (przez okazanie zaświadczenia lekarskiego). W sytuacji, gdy przyszła mama zatrudniona jest na czas określony, a umowa ma ulec rozwiązaniu w niedalekim terminie, to z tą informacją lepiej poczekać do końca trzeciego miesiąca ciąży.

Pracodawca będzie musiał wtedy przedłużyć umowę do dnia porodu (wyjątkiem jet tutaj umowa na zastępstwo).

Pracownica w ciąży, nie może wyjeżdżać w delegację, pracować w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych lub tam, gdzie praca jest uciążliwa czy szkodliwa dla zdrowia.

Pamiętaj ! W takiej sytuacji pracodawca musi przenieść przyszłą mamę  na inne stanowisko. Jeżeli skutkiem tego byłoby obniżenie wynagrodzenia, to należeć się będzie dodatek wyrównawczy, a gdy taka zmiana będzie niemożliwa, to przyszła mama powinna zostać zwolniona ze swiadczenia pracy (za ten czas przysługuje jej wynagrodzenie).

Jeżeli pracownica źle znosi ciąże, to ma prawo do 270 dni zwolnienia, a w tym czasie przysługuje jej 100 % zasiłek chorobowy.

20. tydzień ciąży

Przyszła mama musi chodzić na badania. Ma do tego prawo w godzinach pracy, jeżeli w innym terminie nie jest w stanie tego zrobić.

24. tydzień ciąży

To jest czas na poproszenie swojego lekarza, o wydanie zaświadczenia które potwierdzi, że jest się pod opieką medyczną. Ten dokument będzie niezbędny do uzyskania tzw. becikowego.

37. tydzień ciąży

Zbliża się termin rozwiązania ciąży. Przyszła mama może już rozpocząć urlop macierzyński. Ma do tego prawo na co najmniej dwa tygodnie przed porodem.

Pamiętaj ! Nie ma obowiązku korzystania z tego przywileju.

Jeśli zdecyduje się inaczej, urlop macierzyński zacznie biec od dnia, w którym dziecko przyjdzie na świat.

Prawa po urodzenie dziecka

Dziecko ma kilka dni

Czas na powiadomienie pracodawcy o narodzinach dziecka. Do działu kadr należy też dostarczyć akt urodzenia dziecka i zaświadczenie ze szpitala. Uprawnia to do urlopu macierzyńskiego.

Dziecko ma tydzień

Można już pomyśleć o becikowym. Ma do niego prawo mama (tata lub opiekun prawny dziecka) w kwocie 1000 zł. Aby go uzyskać, należy złożyć wniosek w opiece społecznej lub urzędzie gminy i przedstawić zaświadczenie, że było się pod opieką lekarza, skrócony akt urodzenia dziecka, a także ksero dowodu osobistego.

Pamiętaj ! Oprócz becikowego można również otrzymać dodatek z tytułu urodzenia dziecka, o ile przysługuje pracującej mamie prawo do zasiłku rodzinnego.

Dziecko ma 13 tygodni

Można już myśleć o powrocie do pracy, jeśli mama dziecka tego chce, a jego tata przejmie nad nim opiekę. Po 14 tygodniach urlopu macierzyńskiego rodzice mogą się bowiem zamienić. Ojcu pozostanie 6 tygodni na opiekę nad dzieckiem, ale warunkiem tutaj jest niewykorzystanie przez mamę dwóch tygodni przed porodem.

Pamiętaj ! W takiej sytuacji należy na 7 dni przed upływem 14. tygodnia powiadomić o rezygnacji z części urlopu i zamiarze powrotu do pracy swojego pracodawcę. Ojciec dziecka musi też złożyć wniosek o skorzystanie z dalszego urlopu.

Dziecko ma 4 miesiące

Urlop macierzyński dobiega końca, a więc czas rozważyć skorzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który jest dobrowolny. Wynosi on dwa tygodnie ( przy bliźniakach trzy). O zamiarze skorzystania z tego urlopu należy powiadomić pracodawcę na piśmie na 7 dni przed jego rozpoczęciem.

Dziecko ma 5 miesięcy

Czas do pracy :) Młoda mama po macierzyńskim może jeszcze wziąć urlop wypoczynkowy, ale potem już tylko praca…

Pracodawca ma obowiązek zagwarantować pracującej mamie powrót na to sami lub równorzędne stanowisko za wynagrodzeniem nie mniejszym  niż dostawała przed urlopem.

Pamiętaj ! Nie trzeba od razu wracać na pełny etat, tylko na jego część (minimum 1/2). Wtedy pracująca mama będzie chroniona przed zwolnieniem (maksymalnie przez rok), ale warunkiem tutaj jest prawo do urlopu wychowawczego, a ten przysługuje każdej pracownicy, która ma co najmniej 6 -miesięczny staż pracy (wliczane są do tego wszystkie okresy zatrudnienia).

Dziecko ma 6 miesięcy

Po urlopie macierzyńskim i ewentualnie wypoczynkowym,można jeszcze skorzystać z urlopu wychowawczego. Można na nim być maksymalnie, aż dziecko skończy 4 lata, a gdy dziecko jest niepełnosprawne, to może trwać 6 lat.

Wniosek o wychowawczy składa się na dwa tygodnie przed datą jego rozpoczęcia. Od dnia jego złożenia pracodawca nie może zwolnić pracownicy, chyba że dyscyplinarnie lub, gdy zakład pracy ogłasza upadłość lub zostaje postawiony w stan likwidacji.

Dziecko ma 7 miesięcy

Pracująca mama jest już w pracy. Jeżeli karmi dziecko piersią, to może skorzystać z przerw w pracy (konieczne jest zaświadczenie lekarza).

W ciągu dnia  ma prawo do:

  • jednej przerwy półgodzinnej, gdy pracuje krócej niż 6 godzin;
  • dwóch przerw po 30 minut każda, gdy pracuje więcej niż 6 godzin;
  • dwóch przerw po 45 minut każda, gdy karmi więcej niż jedno dziecko.

Pamiętaj ! Przerwy są płatne. Można je łączyć. Pracodawca nie może ich odmówić.

Długość urlopu macierzyńskiego

Urlop macierzyński trwa:

  • 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka;
  • 31 tygodni przy urodzeniu bliźniaków;
  • 33 tygodnie przy trojaczkach.

W trakcie trwania urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński wynoszący 100 % wynagrodzenia za pracę.

Wymiar urlopu macierzyńskiego


Prawo do urlopu macierzyńskiego

Pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • 20 tygodni – gdy urodzi jedno dziecko przy jednym porodzie,
  • 31 tygodni – gdy urodzi dwoje dzieci przy jednym porodzie,
  • 33 tygodni – gdy urodzi troje dzieci przy jednym porodzie,
  • 35 tygodni – gdy urodzi czworo dzieci przy jednym porodzie,
  • 37 tygodni – gdy urodzi pięcioro i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego można wykorzystać przed przewidywaną datą porodu, a po porodzie będzie przysługiwał urlop, który pracownica nie wykorzystała przed porodem, maż do wykorzystania przysługującego jej wymiaru urlopu macierzyńskiego.

Gdy pracownica wykorzysta po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, to będzie mogła zrezygnować z pozostałej jego części. Jeżeli to zrobi, to na wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, obowiązkiem pracodawcy będzie udzielenie niewykorzystanej części urlopu.

W przypadku wykorzystania przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni, pracownik-ojciec, który wychowuje dziecko będzie miał prawo do części urlopu macierzyńskiego, który odpowiada okresowi, w którym pracownica uprawniona do urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia, który uniemożliwia osobistą opiekę nad dzieckiem.

Będzie to powodem przerwania urlopu macierzyńskiego na okres, w którym z takiego urlopu korzysta pracownik – ojciec, który wychowuje dziecko, a łączny wymiar urlopu macierzyńskiego w takiej sytuacji nie może przekroczyć podstawowego wymiaru urlopu.

Dodatkowy urlop macierzyński

Pracownicy przysługuje także dodatkowy urlop macierzyński w wymiarze:

  • do 2 tygodni – gdy urodzi jedno dziecka przy jednym porodzie,
  • do 3 tygodni – gdy urodzi dwoje lub więcej dzieci przy jednym porodzie.

Ten rodzaj urlopu udzielany jest jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po tym, jak pracownica wykorzysta urlop macierzyński.

Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje także pracownikowi – ojcowi, który wychowuje dziecko.

Może z niego skorzystać:

  • w sytuacji, w której korzystał z urlopu macierzyńskiego po rezygnacji pracownicy po co najmniej 14 tygodniach urlopu,
  • w sytuacji, gdy pracownica wykorzysta urlop macierzyński.

Urlop ojcowski

Pracownikowi-ojcowi, który wychowuje dziecko przysługuje prawo do do urlopu ojcowskiego. Jego wymiar to 1 tydzień.

Prawo to przysługuje jednak nie dłużej niż:

  • do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia lub
  • do upływu 12 miesięcy od dnia, w którym uprawomocni się postanowienie, które orzeka przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a gdy wobec dziecka podjęto decyzje o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Jeżeli pracownik przyjął na wychowanie dziecko i wystąpił do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (wyjątkiem jest rodzina zastępcza zawodowa, które jest niespokrewniona z dzieckiem), to ma on prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • 20 tygodni – gdy przyjął jedno dziecka,
  • 31 tygodni – gdy jednocześnie przyjął dwoje dzieci,
  • 33 tygodni – gdy jednocześnie przyjął troje dzieci,
  • 35 tygodni – gdy jednocześnie przyjął czworo dzieci,
  • 37 tygodni – gdy jednocześnie przyjął pięcioro i więcej dzieci

Prawo przysługuje jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a gdy wobec dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia.

W sytuacji, gdy pracownik ten przyjął dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia, ma prawo do 9 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Pracownikowi przysługuje prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • do 2 tygodni – gdy przyjął jedno dziecko,
  • do 3 tygodni – gdy przyjął jednocześnie dwoje lub więcej dzieci,
  • 1 tygodnia – w przypadku, o którym mowa w art. 183 § 2 Kodeksu pracy.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz.94 z późn. zm.).

Kto ma prawo do urlopu macierzyńskiego?


Prawo do urlopu macierzyńskiego

Urlop macierzyński przysługuje pracownicy w związku z urodzeniem dziecka. Oznacza to, że co do zasady ma do niego prawo kobieta, która rodzi dziecko w trakcie pozostawania w stosunku pracy, czyli będąc zatrudnioną na podstawie:

umowy o pracę,
powołania,
wyboru,
mianowania lub
spółdzielczej umowy o pracę.

Nie mają tu znaczenia:

podstawa nawiązania stosunku pracy,
staż pracy,
wymiar etatu,
rodzaj zawartej umowy o pracę.

Przykład

Joanna R. podjęła swoją pierwszą pracę w spółce A. Umowa o pracę została zawarta na czas nieokreślony, na 1/2 etatu. Po miesiącu zatrudnienia okazało się, że pracownica jest w czwartym miesiącu ciąży, o czym zawiadomiła pracodawcę.

Pracodawca poinformował pracownicę, że nie będzie miała prawa do urlopu macierzyńskiego, ponieważ ma zbyt krótki staż pracy oraz jest zatrudniona na niepełny etat.

Pracodawca postąpił nieprawidłowo. Nie może pozbawić pracownicy prawa do urlopu macierzyńskiego. Urlop ten przysługuje bowiem z tytułu urodzenia dziecka przez kobietę pozostającą w zatrudnieniu.

Pamiętaj, że odmowa udzielenia urlopu macierzyńskiego, w przypadku gdy pracownica ma do niego prawo, będzie stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Możesz za nie zostać ukarany grzywną.

W wyjątkowych przypadkach urlop macierzyński może przysługiwać pracownikowi– ojcu wychowującemu dziecko.

Urlop macierzyński w okresie zatrudnienia

Urlop macierzyński jest nierozerwalnie związany z faktem bycia pracownikiem.

Jeżeli kobieta nie pozostaje w stosunku pracy, nie przysługuje jej urlop macierzyński.

Przykład

Elżbieta Z. urodziła pierwszego syna 13 października. W tym czasie miała zawartą umowę o pracę z pracodawcą S. na czas określony (od 1 stycznia do 31 października). Pracodawca udzielił jej (na jej wniosek) 2 tygodni urlopu macierzyńskiego przed porodem, a po porodzie udzielił tego urlopu jedynie do 31 października. Tymczasem Elżbieta Z. sądziła, że urlop macierzyński będzie miała udzielony w wymiarze tylu tygodni, ile zgodnie z przepisami prawa pracy przypada na jedno urodzone dziecko.

Pracodawca prawidłowo udzielił pracownicy urlopu macierzyńskiego. Pracownica ma bowiem prawo do tego urlopu jedynie w okresie trwania umowy o pracę.

Pamiętaj też, że urlop macierzyński powinien być wykorzystany w naturze. Jest to uprawnienie, którego pracownica nie może się zrzec, poza określonymi wyraźnie przypadkami.

Przykład 1

Pracownica ma prawo zrezygnować z pozostałej części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni tego urlopu.

W takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się jednak pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek.

Przykład 2

Katarzyna S. po wykorzystaniu po porodzie 10 tygodni urlopu macierzyńskiego zgłosiła pracodawcy chęć powrotu do pracy. Pracodawca wprawdzie chciałby przyjąć do pracy tę pracownicę już po 10 tygodniach po porodzie, ponieważ jest bardzo dobrym pracownikiem z dużym doświadczeniem i wiedzą. Jednak w związku z obowiązującymi przepisami odmówił podwładnej.

Pracodawca postąpił prawidłowo. Pracownica nie wykorzystała bowiem po porodzie wymaganych co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Przykład 3

Sara P. urodziła dziecko 1 sierpnia. Zgłosiła pracodawcy, że po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego chce powrócić do pracy. Pracodawca zażądał wówczas zaświadczenia pracodawcy zatrudniającego pracownika – ojca dziecka, że pracownik ten wykorzysta pozostałą część urlopu macierzyńskiego. Pracownica oświadczyła jednak, że jej mąż – ojciec dziecka nie zamierza korzystać z urlopu macierzyńskiego, a ona i tak chce zrezygnować z pozostałej części. Pracodawca nie wyraził zgody na rezygnację przez pracownicę z urlopu macierzyńskiego.

Pracodawca postąpił prawidłowo. W opisanej sytuacji rezygnacja z urlopu macierzyńskiego mogłaby nastąpić, jedynie pod warunkiem że pracownik – ojciec dziecka wychowujący dziecko wykorzystałby pozostałą część urlopu. Warunek ten nie został jednak spełniony.

Pamiętaj też, że w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wezwać pracownicy do świadczenia pracy.

Wydawca: Wiedza i Praktyka

Artykuł jest fragmentem publikacji Urlopy macierzyńskie