Pracująca mama – jakie ma prawa ?


Prawa pracującej mamy

Ochrona przed zwolnieniem z pracy, dodatkowy urlop, przerwy w pracy. To są przywileje pracującej mamy. Warto wiec wiedzieć, a jakich warunkach można z nich skorzystać.

Kiedy i jaki formalności trzeba załatwić ?

Pamiętaj ! Musisz pilnować terminów, by bez problemów skorzystać z tego, co Ci się zgodnie z prawem należy.

Prawa kobiety oczekującej dziecka

10. tydzień ciąży

Czas by poinformować o swoim stanie pracodawcę (przez okazanie zaświadczenia lekarskiego). W sytuacji, gdy przyszła mama zatrudniona jest na czas określony, a umowa ma ulec rozwiązaniu w niedalekim terminie, to z tą informacją lepiej poczekać do końca trzeciego miesiąca ciąży.

Pracodawca będzie musiał wtedy przedłużyć umowę do dnia porodu (wyjątkiem jet tutaj umowa na zastępstwo).

Pracownica w ciąży, nie może wyjeżdżać w delegację, pracować w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych lub tam, gdzie praca jest uciążliwa czy szkodliwa dla zdrowia.

Pamiętaj ! W takiej sytuacji pracodawca musi przenieść przyszłą mamę  na inne stanowisko. Jeżeli skutkiem tego byłoby obniżenie wynagrodzenia, to należeć się będzie dodatek wyrównawczy, a gdy taka zmiana będzie niemożliwa, to przyszła mama powinna zostać zwolniona ze swiadczenia pracy (za ten czas przysługuje jej wynagrodzenie).

Jeżeli pracownica źle znosi ciąże, to ma prawo do 270 dni zwolnienia, a w tym czasie przysługuje jej 100 % zasiłek chorobowy.

20. tydzień ciąży

Przyszła mama musi chodzić na badania. Ma do tego prawo w godzinach pracy, jeżeli w innym terminie nie jest w stanie tego zrobić.

24. tydzień ciąży

To jest czas na poproszenie swojego lekarza, o wydanie zaświadczenia które potwierdzi, że jest się pod opieką medyczną. Ten dokument będzie niezbędny do uzyskania tzw. becikowego.

37. tydzień ciąży

Zbliża się termin rozwiązania ciąży. Przyszła mama może już rozpocząć urlop macierzyński. Ma do tego prawo na co najmniej dwa tygodnie przed porodem.

Pamiętaj ! Nie ma obowiązku korzystania z tego przywileju.

Jeśli zdecyduje się inaczej, urlop macierzyński zacznie biec od dnia, w którym dziecko przyjdzie na świat.

Prawa po urodzenie dziecka

Dziecko ma kilka dni

Czas na powiadomienie pracodawcy o narodzinach dziecka. Do działu kadr należy też dostarczyć akt urodzenia dziecka i zaświadczenie ze szpitala. Uprawnia to do urlopu macierzyńskiego.

Dziecko ma tydzień

Można już pomyśleć o becikowym. Ma do niego prawo mama (tata lub opiekun prawny dziecka) w kwocie 1000 zł. Aby go uzyskać, należy złożyć wniosek w opiece społecznej lub urzędzie gminy i przedstawić zaświadczenie, że było się pod opieką lekarza, skrócony akt urodzenia dziecka, a także ksero dowodu osobistego.

Pamiętaj ! Oprócz becikowego można również otrzymać dodatek z tytułu urodzenia dziecka, o ile przysługuje pracującej mamie prawo do zasiłku rodzinnego.

Dziecko ma 13 tygodni

Można już myśleć o powrocie do pracy, jeśli mama dziecka tego chce, a jego tata przejmie nad nim opiekę. Po 14 tygodniach urlopu macierzyńskiego rodzice mogą się bowiem zamienić. Ojcu pozostanie 6 tygodni na opiekę nad dzieckiem, ale warunkiem tutaj jest niewykorzystanie przez mamę dwóch tygodni przed porodem.

Pamiętaj ! W takiej sytuacji należy na 7 dni przed upływem 14. tygodnia powiadomić o rezygnacji z części urlopu i zamiarze powrotu do pracy swojego pracodawcę. Ojciec dziecka musi też złożyć wniosek o skorzystanie z dalszego urlopu.

Dziecko ma 4 miesiące

Urlop macierzyński dobiega końca, a więc czas rozważyć skorzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który jest dobrowolny. Wynosi on dwa tygodnie ( przy bliźniakach trzy). O zamiarze skorzystania z tego urlopu należy powiadomić pracodawcę na piśmie na 7 dni przed jego rozpoczęciem.

Dziecko ma 5 miesięcy

Czas do pracy :) Młoda mama po macierzyńskim może jeszcze wziąć urlop wypoczynkowy, ale potem już tylko praca…

Pracodawca ma obowiązek zagwarantować pracującej mamie powrót na to sami lub równorzędne stanowisko za wynagrodzeniem nie mniejszym  niż dostawała przed urlopem.

Pamiętaj ! Nie trzeba od razu wracać na pełny etat, tylko na jego część (minimum 1/2). Wtedy pracująca mama będzie chroniona przed zwolnieniem (maksymalnie przez rok), ale warunkiem tutaj jest prawo do urlopu wychowawczego, a ten przysługuje każdej pracownicy, która ma co najmniej 6 -miesięczny staż pracy (wliczane są do tego wszystkie okresy zatrudnienia).

Dziecko ma 6 miesięcy

Po urlopie macierzyńskim i ewentualnie wypoczynkowym,można jeszcze skorzystać z urlopu wychowawczego. Można na nim być maksymalnie, aż dziecko skończy 4 lata, a gdy dziecko jest niepełnosprawne, to może trwać 6 lat.

Wniosek o wychowawczy składa się na dwa tygodnie przed datą jego rozpoczęcia. Od dnia jego złożenia pracodawca nie może zwolnić pracownicy, chyba że dyscyplinarnie lub, gdy zakład pracy ogłasza upadłość lub zostaje postawiony w stan likwidacji.

Dziecko ma 7 miesięcy

Pracująca mama jest już w pracy. Jeżeli karmi dziecko piersią, to może skorzystać z przerw w pracy (konieczne jest zaświadczenie lekarza).

W ciągu dnia  ma prawo do:

  • jednej przerwy półgodzinnej, gdy pracuje krócej niż 6 godzin;
  • dwóch przerw po 30 minut każda, gdy pracuje więcej niż 6 godzin;
  • dwóch przerw po 45 minut każda, gdy karmi więcej niż jedno dziecko.

Pamiętaj ! Przerwy są płatne. Można je łączyć. Pracodawca nie może ich odmówić.

Długość urlopu macierzyńskiego

Urlop macierzyński trwa:

  • 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka;
  • 31 tygodni przy urodzeniu bliźniaków;
  • 33 tygodnie przy trojaczkach.

W trakcie trwania urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński wynoszący 100 % wynagrodzenia za pracę.

Wymiar urlopu macierzyńskiego


Prawo do urlopu macierzyńskiego

Pracownica ma prawo do urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • 20 tygodni – gdy urodzi jedno dziecko przy jednym porodzie,
  • 31 tygodni – gdy urodzi dwoje dzieci przy jednym porodzie,
  • 33 tygodni – gdy urodzi troje dzieci przy jednym porodzie,
  • 35 tygodni – gdy urodzi czworo dzieci przy jednym porodzie,
  • 37 tygodni – gdy urodzi pięcioro i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego można wykorzystać przed przewidywaną datą porodu, a po porodzie będzie przysługiwał urlop, który pracownica nie wykorzystała przed porodem, maż do wykorzystania przysługującego jej wymiaru urlopu macierzyńskiego.

Gdy pracownica wykorzysta po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, to będzie mogła zrezygnować z pozostałej jego części. Jeżeli to zrobi, to na wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, obowiązkiem pracodawcy będzie udzielenie niewykorzystanej części urlopu.

W przypadku wykorzystania przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni, pracownik-ojciec, który wychowuje dziecko będzie miał prawo do części urlopu macierzyńskiego, który odpowiada okresowi, w którym pracownica uprawniona do urlopu wymaga opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia, który uniemożliwia osobistą opiekę nad dzieckiem.

Będzie to powodem przerwania urlopu macierzyńskiego na okres, w którym z takiego urlopu korzysta pracownik – ojciec, który wychowuje dziecko, a łączny wymiar urlopu macierzyńskiego w takiej sytuacji nie może przekroczyć podstawowego wymiaru urlopu.

Dodatkowy urlop macierzyński

Pracownicy przysługuje także dodatkowy urlop macierzyński w wymiarze:

  • do 2 tygodni – gdy urodzi jedno dziecka przy jednym porodzie,
  • do 3 tygodni – gdy urodzi dwoje lub więcej dzieci przy jednym porodzie.

Ten rodzaj urlopu udzielany jest jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po tym, jak pracownica wykorzysta urlop macierzyński.

Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego przysługuje także pracownikowi – ojcowi, który wychowuje dziecko.

Może z niego skorzystać:

  • w sytuacji, w której korzystał z urlopu macierzyńskiego po rezygnacji pracownicy po co najmniej 14 tygodniach urlopu,
  • w sytuacji, gdy pracownica wykorzysta urlop macierzyński.

Urlop ojcowski

Pracownikowi-ojcowi, który wychowuje dziecko przysługuje prawo do do urlopu ojcowskiego. Jego wymiar to 1 tydzień.

Prawo to przysługuje jednak nie dłużej niż:

  • do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia lub
  • do upływu 12 miesięcy od dnia, w którym uprawomocni się postanowienie, które orzeka przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a gdy wobec dziecka podjęto decyzje o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Jeżeli pracownik przyjął na wychowanie dziecko i wystąpił do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (wyjątkiem jest rodzina zastępcza zawodowa, które jest niespokrewniona z dzieckiem), to ma on prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • 20 tygodni – gdy przyjął jedno dziecka,
  • 31 tygodni – gdy jednocześnie przyjął dwoje dzieci,
  • 33 tygodni – gdy jednocześnie przyjął troje dzieci,
  • 35 tygodni – gdy jednocześnie przyjął czworo dzieci,
  • 37 tygodni – gdy jednocześnie przyjął pięcioro i więcej dzieci

Prawo przysługuje jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a gdy wobec dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia.

W sytuacji, gdy pracownik ten przyjął dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, do 10 roku życia, ma prawo do 9 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego

Pracownikowi przysługuje prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

  • do 2 tygodni – gdy przyjął jedno dziecko,
  • do 3 tygodni – gdy przyjął jednocześnie dwoje lub więcej dzieci,
  • 1 tygodnia – w przypadku, o którym mowa w art. 183 § 2 Kodeksu pracy.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz.94 z późn. zm.).

Obniżenie czasu pracy po urlopie macierzyńskim


Pracownica po urlopie macierzyńskim

Pracownica, która po powrocie z urlopu macierzyńskiego do pracy chciałby obniżyć swój wymiar czasu pracy, nie musi się obawiać, że pracodawca ja zwolni.

Nie ma on prawa zwolnić pracownicy, gdy wystąpi ona o obniżenie wymiaru czasu pracy. Będzie on musiał się zgodzić na to i podpisać złożony przez pracownicę wniosek .

Jest to przywilej dany młodym mamom uprawnionym do urlopu wychowawczego przez kodeks pracy. Ale jest jeden warunek.

Obniżony wymiar czasu pracy nie może być niższy niż 1/2 etatu. Pracownica musi także pamiętać o tym, że wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy, będzie musiała złożyć do pracodawcy nie później niż na dwa tygodnie przed powrotem do pracy po urlopie macierzyńskim.

Podstawa prawna: art 186 7 & 1 kodeksu pracy.

Kto ma prawo do urlopu macierzyńskiego?


Prawo do urlopu macierzyńskiego

Urlop macierzyński przysługuje pracownicy w związku z urodzeniem dziecka. Oznacza to, że co do zasady ma do niego prawo kobieta, która rodzi dziecko w trakcie pozostawania w stosunku pracy, czyli będąc zatrudnioną na podstawie:

umowy o pracę,
powołania,
wyboru,
mianowania lub
spółdzielczej umowy o pracę.

Nie mają tu znaczenia:

podstawa nawiązania stosunku pracy,
staż pracy,
wymiar etatu,
rodzaj zawartej umowy o pracę.

Przykład

Joanna R. podjęła swoją pierwszą pracę w spółce A. Umowa o pracę została zawarta na czas nieokreślony, na 1/2 etatu. Po miesiącu zatrudnienia okazało się, że pracownica jest w czwartym miesiącu ciąży, o czym zawiadomiła pracodawcę.

Pracodawca poinformował pracownicę, że nie będzie miała prawa do urlopu macierzyńskiego, ponieważ ma zbyt krótki staż pracy oraz jest zatrudniona na niepełny etat.

Pracodawca postąpił nieprawidłowo. Nie może pozbawić pracownicy prawa do urlopu macierzyńskiego. Urlop ten przysługuje bowiem z tytułu urodzenia dziecka przez kobietę pozostającą w zatrudnieniu.

Pamiętaj, że odmowa udzielenia urlopu macierzyńskiego, w przypadku gdy pracownica ma do niego prawo, będzie stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Możesz za nie zostać ukarany grzywną.

W wyjątkowych przypadkach urlop macierzyński może przysługiwać pracownikowi– ojcu wychowującemu dziecko.

Urlop macierzyński w okresie zatrudnienia

Urlop macierzyński jest nierozerwalnie związany z faktem bycia pracownikiem.

Jeżeli kobieta nie pozostaje w stosunku pracy, nie przysługuje jej urlop macierzyński.

Przykład

Elżbieta Z. urodziła pierwszego syna 13 października. W tym czasie miała zawartą umowę o pracę z pracodawcą S. na czas określony (od 1 stycznia do 31 października). Pracodawca udzielił jej (na jej wniosek) 2 tygodni urlopu macierzyńskiego przed porodem, a po porodzie udzielił tego urlopu jedynie do 31 października. Tymczasem Elżbieta Z. sądziła, że urlop macierzyński będzie miała udzielony w wymiarze tylu tygodni, ile zgodnie z przepisami prawa pracy przypada na jedno urodzone dziecko.

Pracodawca prawidłowo udzielił pracownicy urlopu macierzyńskiego. Pracownica ma bowiem prawo do tego urlopu jedynie w okresie trwania umowy o pracę.

Pamiętaj też, że urlop macierzyński powinien być wykorzystany w naturze. Jest to uprawnienie, którego pracownica nie może się zrzec, poza określonymi wyraźnie przypadkami.

Przykład 1

Pracownica ma prawo zrezygnować z pozostałej części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni tego urlopu.

W takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się jednak pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko, na jego pisemny wniosek.

Przykład 2

Katarzyna S. po wykorzystaniu po porodzie 10 tygodni urlopu macierzyńskiego zgłosiła pracodawcy chęć powrotu do pracy. Pracodawca wprawdzie chciałby przyjąć do pracy tę pracownicę już po 10 tygodniach po porodzie, ponieważ jest bardzo dobrym pracownikiem z dużym doświadczeniem i wiedzą. Jednak w związku z obowiązującymi przepisami odmówił podwładnej.

Pracodawca postąpił prawidłowo. Pracownica nie wykorzystała bowiem po porodzie wymaganych co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Przykład 3

Sara P. urodziła dziecko 1 sierpnia. Zgłosiła pracodawcy, że po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego chce powrócić do pracy. Pracodawca zażądał wówczas zaświadczenia pracodawcy zatrudniającego pracownika – ojca dziecka, że pracownik ten wykorzysta pozostałą część urlopu macierzyńskiego. Pracownica oświadczyła jednak, że jej mąż – ojciec dziecka nie zamierza korzystać z urlopu macierzyńskiego, a ona i tak chce zrezygnować z pozostałej części. Pracodawca nie wyraził zgody na rezygnację przez pracownicę z urlopu macierzyńskiego.

Pracodawca postąpił prawidłowo. W opisanej sytuacji rezygnacja z urlopu macierzyńskiego mogłaby nastąpić, jedynie pod warunkiem że pracownik – ojciec dziecka wychowujący dziecko wykorzystałby pozostałą część urlopu. Warunek ten nie został jednak spełniony.

Pamiętaj też, że w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wezwać pracownicy do świadczenia pracy.

Wydawca: Wiedza i Praktyka

Artykuł jest fragmentem publikacji Urlopy macierzyńskie


Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego


Jeżeli pracownik przyjął na wychowanie dziecko i złożył w sądzie opiekuńczym wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub jako rodzina zastępcza przyjął dziecko na wychowanie (wyjątek stanowi rodzina zastępcza zawodowa, która nie jest spokrewniona z dzieckiem), to ma on prawo skorzystać z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Wymiar takiego urlopu to:

  • przyjęcie jednego dziecka – 20 tygodni,
  • przyjęcie dwójki dzieci – 31 tygodni,
  • przyjęcie trójki dzieci – 33 tygodni,
  • przyjęcie czwórki dzieci – 35 tygodni,
  • przyjęcie piątki i więcej dzieci – 37 tygodni.

nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko roku życia. Jeżeli wobec zastosowano odroczenie obowiązku szkolnego, to nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 10 roku życia.

Gdy pracownik przyjmie dziecko w wieku do 7 lat i dziecko, wobec którego podjęto decyzje o odroczeniu obowiązku szkolnego do 10 roku życia, to w każdym przypadku ma on prawo skorzystać z minimalnego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni.

Urlop dodatkowy na warunkach urlopu macierzyńskiego

Obecnie (od 1stycznia 2010r.) pracownik, który przyjął na wychowanie dziecko (dzieci) i złożył w sądzie złożył w sądzie opiekuńczym wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub jako rodzina zastępcza przyjął dziecko na wychowanie (wyjątek stanowi rodzina zastępcza zawodowa, która nie jest spokrewniona z dzieckiem), to ma on prawo skorzystać z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Wymiar tego urlopu to:

  • przyjęcie jednego dziecka – w latach 2010-2011, do 2 tygodni, w latach 2012-2013, do 4 tygodni, od 2014 , do 6 tygodni,
  • przyjęcie dwójki i więcej dzieci – w latach 2010-2011, do 3 tygodni, w latach 2012-2013, do 6 tygodni, od 2014, do 8 tygodni,
  • nabyto prawo do urlopu podstawowego w minimalnym wymiarze 9 tygodni ze względu na wiek dziecka - w latach 2010-2011, 1 tydzień, w latach 2012-2013, do 2 tygodni, od 2014, do 3 tygodni.

Taki urlop udzielany jest na takich samych zasadach co dodatkowy urlop macierzyński.

Jeżeli pracownik chce skorzystać z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, to musi złożyć wniosek o udzielenie tego urlopu. Powinien go złożyć nie później niż na 7 dni przed terminem rozpoczęcia urlopu. Obowiązkiem pracodawcy jest uwzględnienie takiego wniosku.

Pracownik może także łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który mu udziela tego urlopu.

Pracownik, który korzysta z wyżej wymienionych urlopów ma prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Jaki urlop przysługuje po urodzeniu dziecka?


Najważniejszym uprawnieniem rodzicielskim umożliwiającym ograniczenie czasu pracy jest urlop macierzyński. Od 1 stycznia 2009 r. pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:

■ 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

■ 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,

■ 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,

■ 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,

■ 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

W razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy tym samym porodzie, przysługuje urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.

W razie zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, pracownica zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.

Po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego matka dziecka ma prawo zrezygnować z pozostałej jego części (patrz przykład). W takim przypadku niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego udziela się pracownikowi ojcu wychowującemu dziecko (na jego pisemny wniosek).

Po zakończeniu zwykłego urlopu macierzyńskiego matka lub ojciec dziecka może skorzystać z jego dodatkowej części. To nowe uprawnienie, które przysługuje pracownikom od 1 stycznia 2010 r. W 2010 roku wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego wynosi:

■ 2 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka przy porodzie,

■ 3 tygodnie w przypadku urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie.

Dodatkowy urlop jest udzielany jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Pracownik musi złożyć wniosek o udzielenie go najpóźniej na siedem dni przed rozpoczęciem. Pracodawca ma obowiązek wniosek uwzględnić.

Pracownica uprawniona do dodatkowego urlopu macierzyńskiego może łączyć korzystanie z niego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego etatu. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy. Ojciec dziecka może skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego zarówno po zakończeniu zwykłego pełnego urlopu przez matkę dziecka (czyli po 20 tygodniach w przypadku urodzenia jednego dziecka), jak i w sytuacji, gdy matka dziecka zrezygnuje z części obowiązkowego urlopu macierzyńskiego (np. po 14 tygodniu) na rzecz ojca dziecka.

Dla mężczyzn nową i dodatkową możliwością ograniczenia czasu pracy w 2010 r. jest skorzystanie z urlopu ojcowskiego. Od 1 stycznia tego roku ojcom przysługuje bowiem prawo do 1 tygodnia takiego urlopu. Mężczyzna musi go wykorzystać do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia (patrz przykład). Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika ojca wychowującego dziecko. Należy go złożyć najpóźniej na siedem dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca musi go przyjąć.

Bezpośrednio po zakończeniu zwykłego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu ojcowskiego pracownik może złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy. Pracodawca musi go udzielić, nawet jeśli pracownik będzie wnioskował o udzielenie pełnego wymiaru urlopu. Jest to więc szczególnie korzystny sposób na długą przerwę od pracy. Warto też podkreślić, że pracownik ojciec samodzielnie może wskazać termin wykorzystania urlopu ojcowskiego. Może on więc wykorzystać go nie tylko w połączeniu z urlopem wypoczynkowym, ale np. w połączeniu z jednym z długich weekendów. Musi jednak pamiętać, że prawo do takiego urlopu przysługuje tylko do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia i za uprzednim złożeniem wniosku do pracodawcy.

Za cały okres urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu ojcowskiego pracownikom przysługuje zasiłek macierzyński. Warto przypomnieć, że nie tylko urodzenie, ale również przysposobienie dziecka umożliwia pracownikom ograniczenie wymiaru czasu pracy. Podwładny, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia go lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem), ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Jego wymiar jest zbieżny z wymiarem urlopu macierzyńskiego. Przysługuje pracownikom jednak tylko do ukończenia przez dziecko siódmego roku życia. Pracownicy, którzy adoptują dziecko, mogą też skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego na warunkach urlopu macierzyńskiego.

Pracownik zatrudniony co najmniej od 6 miesięcy ma też prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Może jednak skorzystać z takiego uprawnienia tylko do ukończenia przez dziecko 4 roku życia i maksymalnie w 4 częściach. Za okres urlopu wychowawczego pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie. Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy.

Pracownik, który jest uprawniony do urlopu wychowawczego, ale nie chce z niego skorzystać, może zwiększyć swój czas wolny od pracy w inny sposób. W okresie, w którym mógłby wykorzystać taki urlop (czyli do ukończenia przez dziecko czwartego roku życia), ma on prawo obniżyć swój wymiar czasu pracy maksymalnie o połowę. Pracodawca musi przyjąć wniosek pracownika w tej sprawie.

Ważne! Matka dziecka musi skorzystać z co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Pozostałą jego część musi wówczas wykorzystać ojciec dziecka. Jedno z rodziców ma prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a ojcowie dzieci – do urlopu ojcowskiego.

PRZYKŁAD: Urlop dla ojca

Po 14 tygodniu urlopu macierzyńskiego matka dziecka rezygnuje z jego dalszej części na rzecz ojca dziecka. Pracownik ojciec skorzysta więc z 6 tygodni wolnego na opiekę nad dzieckiem. Po tym okresie może skorzystać z 2 tygodni dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a następnie z jednego tygodnia urlopu ojcowskiego. Po zakończeniu urlopu ojcowskiego ma prawo złożyć wniosek do pracodawcy o wykorzystanie przysługującego mu urlopu wypoczynkowego.

Jeżeli przysługuje mu 26 dni takiego urlopu i nie wykorzystywał go wcześniej, nie będzie pracował przez około pięć tygodni. W rezultacie ojciec dziecka może w 2010 r. skorzystać z 14 kolejnych tygodni wolnych od pracy. Okres ten byłby dłuższy o kolejne 12 tygodni, jeśli urodziłyby mu się bliźnięta (dostanie wówczas 11 dodatkowych tygodni z tytułu dłuższego urlopu macierzyńskiego, 1 tydzień z tytułu dłuższego dodatkowego urlopu macierzyńskiego).

Autor: Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz
Wydawca: INFOR BIZNES Sp. z o.o.

Poradnik rodzinny – e-Poradnik rodzinny wyjaśnia: Jaka ochrona przysługuje pracującej kobiecie w ciąży? Jakie prawa ma kobieta po urodzeniu dziecka? Jak łączyć zatrudnienie i wychowanie dzieci? Kto może starać się…

Dodatkowy urlop macierzyński


Od początku 2010 r. pracownica oprócz podstawowego urlopu macierzyńskiego, który należy się jej obowiązkowo ma także możliwość skorzystania z dodatkowego, fakultatywnego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

  • gdy pracownica urodzi jedno dziecko – do 2 tygodni w latach  2010 – 2011, do 4 tygodni w latach 2012 – 2013, do 6 tygodni od 2014 roku;
  • gdy pracownica urodzi dwoje lub więcej dzieci przy jednym porodzie – do 3 tygodni w latach 2010 – 2011, do 6 tygodni w latach 2012 – 2013, do 8 tygodni od 2014 roku.

Taki urlop udzielany jest pracownicy jednorazowo, a jego wymiar to tydzień lub jego wielokrotność, gdy wykorzysta ona podstawowy urlop macierzyński. Skorzystanie z tego urlopu zależne jest od decyzji pracownicy.

Gdy pracownica będzie chciała skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, to musi złożyć pisemny wniosek u swojego pracodawcy, co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Taki wniosek jest wiążący dla pracodawcy, a więc nie ma od prawa do odmówienia udzielenia dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Dodatkowy urlop macierzyński można także połączyć z wykonywaniem pracy u dotychczasowego pracodawcy. Jednak wymiar tej pracy nie może być wyższy niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownicy. Wniosek należy złożyć w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Wskazuje w nim wymiar czasu pracy, a także okres, przez który ma zamiar łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy.

W przypadku tego urlopu (dodatkowego) udziela się go na pozostałą cześć dobowego wymiaru czasu pracy, a pracownica otrzymuje zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i zasiłek macierzyński. Wysokość jest proporcjonalna do wymiaru czasu pracy, który objęty jest dodatkowym urlopem macierzyńskim.

Pracownica podczas korzystania z tego urlopu jest chroniona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy . W takim przypadku stosowane są pozostałe przepisy, które dotyczą pracownicy korzystającej z urlopu macierzyńskiego.

Z dodatkowego urlopu macierzyńskiego ma także prawo skorzystać pracujący tata, który wychowuje dziecko. Ma do tego prawo w dwóch przypadkach:

  • jeżeli pracownica wykorzysta po porodzie, co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego i zrezygnuje z jego pozostałej części na rzecz pracującego taty, który wychowuje dziecko,
  • jeżeli pracownica wykorzysta urlop macierzyński i nie ma zamiaru korzystać z urlopu dodatkowego.

Urlop macierzyński dla ojca


Przepisy Kodeksu pracy, przewidują pewne przypadki, kiedy ojciec, pracownik, który wychowuje dziecko, może skorzystać z urlopu macierzyńskiego .

Np. w sytuacji, gdy matka dziecka, zrezygnuje z części urlopu macierzyńskiego, to wówczas ojciec dziecka, może mieć prawo do tej części urlopu.

Albo w sytuacji, kiedy w czasie tego urlopu, matka wymagać będzie opieki medycznej (szpitalnej) i nie będzie mogła w związku z tym, sprawować osobistej opieki nad dzieckiem. To wówczas, ojciec dziecka, też będzie mógł skorzystać z części urlopu macierzyńskiego.

Niezwykle ważne jest, że ojciec (pracownik) ma prawo do urlopu macierzyńskiego, jeśli takie prawo ma matka dziecka. Znaczy to, że jeżeli matka dziecka nie pracuje, no to wówczas ojciec, też nie może występować o taki urlop.

Podstawa prawna : art. 180 & 5,& 61 – 63, & 7 , art. 1821, 1822, 183 Kodeksu pracy ; ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2005 r. nr 31, poz. 267 ze zm.)

Wynagrodzenie na urlopie wypoczynkowym, macierzyńskim i wychowawczym



Urlop wypoczynkowy

Ma do niego prawo każdy pracownik. Wynagrodzenie wypłacane jest tak jakby w czasie urlopu pracował, gdyż okres przebywania na urlopie wypoczynkowym traktowany jest taka samo jak wykonywanie pracy i do wynagrodzenia za ten urlop wliczane są tzw.składniki stałe i zmienne.

Stałe składniki wynagrodzenia za pracę

Do stałych składników wynagrodzenia za pracę zaliczamy wynagrodzenie zasadnicze oraz stałe dodatki takie jak : dodatek stażowy, dodatek funkcyjny, miesięczna premia regulaminowa, które wypłacane są w miesiącu w którym pracownik wykorzystuje urlop wypoczynkowy.

Zmienne składniki wynagrodzenia za pracę

Do zmiennych składników wynagrodzenia zaliczamy :

  • pieniądze za nadgodziny
  • prowizje i stawki za akord ( wliczane są te z ostatnich 3 miesięcy przed urlopem wypoczynkowym pracownika, gdy występują wahania to z okresu do 12 miesięcy przed urlopem)
  • premie kwartalne lub roczne

Składniki te trzeba dodać i podzielić przez liczbę godzin w czasie których pracownik je wypracował. Uzyskaną wartość mnożymy przez liczbę godzin, które pracownik spędziłby w pracy w trakcie jego urlopu wypoczynkowego .

Do średniej urlopowej nie wliczamy m.in.:

  • nagród jubileuszowych
  • zasiłków chorobowych
  • wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego

Urlop macierzyński

Na urlopie macierzyńskim pracująca mama będzie otrzymywać przez czas trwania urlopu zasiłek w wysokości 100 % wynagrodzenia, odliczając składki na ubezpieczenie społeczne ( 13,71 proc i jest zmienne), które potrąca pracodawca. Potrącone 13,71 procent dopłaci ZUS

Urlop wychowawczy

Pracownikowi która przebywa na urlopie wychowawczym wynagrodzenie w ogóle nie przysługuje. Pracownik lub pracownica na urlopie wychowawczym ma jedynie prawo do zasiłku z pomocy społecznej, gdy spełni kryterium dochodowe.


Przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego


1. Przesunięcie terminu na wniosek pracownika

Wcześniej ustalone terminy urlopu wypoczynkowegomogą być zmieniane z inicjatywy pracodawcy lub pracownika. Można przesunąć termin urlopu wypoczynkowego na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami. Pozwala na to art. 164 § 1 k. p. Ocena, czy przyczyny podawane przez pracownika są ważne należy do pracodawcy.

2. Przesunięcie terminu bez wniosku pracownika

Przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego może także nastąpić, jeżeli nieobecność wypoczywającego pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy (art. 164 § 2 k. p.). Ocena powagi zakłóceń również należy do pracodawcy.

3. Obowiązkowe przesunięcie urlopu wypoczynkowego

Mogą się zdarzyć okoliczności powodujące, że przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego jest obowiązkowe.

Do takich sytuacji należą:

  • choroba pracownika
  • odosobnienie związane z chorobą zakaźną
  • powołania na ćwiczenia wojskowe lub szkolenie wojskowe do 3 miesięcy
  • urlop macierzyński

Wtedy pracodawca obowiązkowo przesuwa pracownikowi urlop wypoczynkowy na inny termin (art. 165 k. p.).