Obowiązki pracodawcy wobec ZUS


Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniom zdrowotnym

Pojęcie płatnika

Płatnikiem składek jest każdy podmiot zobowiązany – w myśl obowiązujących przepisów – do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z jakiegokolwiek tytułu. Płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne jest, więc pracodawca – w stosunku do pracowników i poborowych odbywających służbę zastępczą; a także w stosunku do tych osób, które przebywają na urlopie wychowawczym albo pobierają zasiłek macierzyński, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca ZUS.

UWAGA!!!

DO PODSTAWOWYCH OBOWIĄZKÓW PRACODAWCY-PŁATNIKA NALEŻY ZGŁOSZENIE DO UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH I UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO UBEZPIECZONYCH, NALICZENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA I PRZEKAZANIE ICH Z PODZIAŁEM NA POSZCZEGÓLNE FUNDUSZE (SPOŁECZNY, ZDROWOTNY, FUNDUSZ PRACY I GWARANTOWANYCH ŚWIADCZEŃ PRACOWNICZYCH).

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu

Jeśli zatrudnimy pracownika na umowę o pracę, to podlega on ubezpieczeniom od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Pracownicy podlegają zawsze obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od ilości umów o pracę, wysokości podstaw wymiaru składek oraz ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Za pracownika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniach, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeśli taka umowa zawarta jest z pracodawcą, z którym dana osoba pozostaje w stosunku pracy. Również w sytuacji, gdy umowa zlecenia czy umowa o dzieło zawarta jest z innym zleceniobiorcą niż własny pracodawca, ale w ramach tej umowy wykonuje się prace na rzecz swojego pracodawcy.

Pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Pracownicy wykonujący pracę nakładczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeśli jest to jedyny tytuł do ubezpieczeń, nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty lub mają prawo podlegania z tego tytułu wskutek dokonanego wyboru.

Jeśli chodzi o ubezpieczenie chorobowe to nakładcy podlegają mu na swój wniosek, tj. dobrowolnie. Prawo podlegania temu ubezpieczeniu zostało uzależnione od obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie podlegają natomiast ubezpieczeniu wypadkowemu.

Osoby wykonujące pracę nakładczą podlegają ubezpieczeniom od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania albo wygaśnięcia tej umowy. W przypadku wykonywania kilku umów, nakładca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z jednej umowy – bez względu na wysokość podstawy wymiaru. Pozostałe umowy stanowią tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Wykonawcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdej umowy.

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwane zleceniobiorcami, oraz osoby z nimi współpracujące podlegają ubezpieczeniom od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy, natomiast w przypadku osób współpracujących od dnia rozpoczęcia współpracy przy wykonywaniu umowy do dnia zakończenia tej współpracy. Nie podlegają ubezpieczeniu z tytułu umów cywilnoprawnych uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat.

Zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym wtedy, gdy:

▶ jest to ich jedyny tytuł do ubezpieczeń,

▶ mają ustalone prawo do emerytury lub renty i nie pozostają jednocześnie w stosunku pracy,

▶ jeżeli wykonują kilka umów cywilnoprawnych nawet w tej samej firmie, podlegają obowiązkowo z jednej umowy – z tej, która została nawiązana jako pierwsza. Mogą oczywiście w każdym czasie zmienić tytuł na inny niż pierwotnie wybrany.

Zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu oraz obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu.

Obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z każdej umowy.

PRZYKŁAD 1

Emeryt zawarł umowę zlecenia z firmą handlową. Z tytułu tej umowy zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i ubezpieczeniu wypadkowemu oraz obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ma prawo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

PRZYKŁAD 2

Jan Kowalski jest zatrudniony w zakładzie usługowym na podstawie umowy o pracę. Dodatkowo w tym zakładzie zawiera umowę o dzieło. Z umowy o dzieło i z umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

PRZYKŁAD 3

Rencista jest zatrudniony w zakładzie usługowym A na podstawie umowy o pracę. W zakładzie C zawiera umowę zlecenia, która wykonywana jest na rzecz zakładu A. Podlega on zarówno z umowy o pracę, jak i z umowy zlecenia obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Kolejną grupą są osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, a osoby z nimi współpracujące, od dnia rozpoczęcia współpracy do dnia zakończenia tej współpracy. Wyżej wymienieni podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i ubezpieczeniu wypadkowemu, natomiast dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają tym ubezpieczeniom wtedy, gdy nie mają ustalonego prawa do emerytury, nie mają innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych, który spowoduje wyłączenie ich z obowiązkowych ubezpieczeń.

Jeśli osoba prowadzi kilka rodzajów działalności, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z jednego wybranego rodzaju działalności.

Od 1 stycznia 2008 r. osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie wpisu do ewidencji lub przepisów szczególnych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu do momentu ustalenia prawa do emerytury.

Osoby przebywające na urlopie wychowawczym

UWAGA!!!

OSOBY PRZEBYWAJĄCE NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM PODLEGAJĄ OBOWIĄZKOWO UBEZPIECZENIOM EMERYTALNEMU I RENTOWYM, POD WARUNKIEM ŻE NIE MAJĄ USTALONEGO PRAWA DO EMERYTURY LUB RENTY ORAZ NIE MAJĄ INNYCH TYTUŁÓW DO UBEZPIECZEŃ EMERYTALNEGO I RENTOWYCH.

Powstanie innego tytułu do ubezpieczeń skutkuje dla osób przebywających na urlopie wychowawczym utratą prawa do obowiązkowych ubezpieczeń. Ustawa nie dopuszcza możliwości decydowania przez ubezpieczonego o tym, z jakiego tytułu chce podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom, w przypadku zbiegu upraw nień urlopu wychowawczego z innym tytułem do ubezpieczeń.

Jeśli zaistnieje taka sytuacja, to wówczas np. umowa zlecenia, umowa o pracę nakładczą czy działalność gospodarcza staje się tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń, natomiast z ubezpieczeń z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym należy zaprzestać rozliczania składek.

Osoby przebywające na urlopie wychowawczym mają obowiązek informowania płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty albo o powstaniu innego tytułu do ubezpieczenia. Natomiast płatnik powinien zadbać o to, by mieć od wyżej wymienionych osób stosowne oświadczenie rozstrzygające o zastosowaniu ubezpieczenia na urlopie wychowawczym.

Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za te osoby są finansowane ze środków budżetu państwa. Płatnicy składek mają obowiązek prawidłowo sporządzać i przekazywać do zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokumenty rozliczeniowe, bez dokonywania wpłat obliczonych składek.

Od 1 maja 2004 każdy pracodawca, który udzielił pracownicy urlopu wychowawczego, ma obowiązek ustalenia, czy osoba taka spełnia warunki podlegania ubezpieczeniu społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, osoby przebywające na urlopie wychowawczym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty lub innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń. Również składkę zdrowotną opłacają, jeśli nie opłacają jej z innego tytułu. Podstawą wymiaru składki zdrowotnej jest kwota świadczenia pielęgnacyjnego obecnie 520 zł.

UWAGA!!!

ZMIENI SIĘ PODSTAWA WYMIARU SKŁADEK NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM. USTAWA NOWELIZUJĄCA KODEKS PRACY WPROWADZA WIELE ZMIAN, M.IN. NA NOWO REGULUJE KWESTIE PODSTAWY WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE EMERYTALNE I RENTOWE OSÓB PRZEBYWAJĄCYCH NA URLOPIE WYCHOWAWCZYM.

Podstawę tę od 1 stycznia 2012 r. będzie stanowiła kwota 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, a nie jak dotychczas – kwota minimalnego wynagrodzenia. Podstawa wymiaru składek nie może być jednak wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy.

Podleganie ubezpieczeniom społecznym osób przebywających na urlopie macierzyńskim

Od 1 września 2009 r. zmieniły się zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu osób pobierających zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

I tak osoba, która w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego:

podjęła zatrudnianie, prowadzi działalność pozarolniczą nie jest pozbawiona składek emerytalno-rentowych finansowania z budżetu państwa naliczanych przez płatników od zasiłku macierzyńskiego. Nie będzie również pozbawiona osoba mająca ustalone prawo do renty lub emerytury przebywająca na tych zasiłkach.

W związku z tym od dokumentów za wrzesień 2009 r. płatnicy, którzy wypłacają zasiłki macierzyńskie zobowiązani są do wykazywania składek emerytalno-rentowych od zasiłków macierzyńskich w imiennych raportach miesięcznych z kodem tytułu ubezpieczenia 1240xx, bez względu na to, czy pracownik w tym okresie ma inny tytuł do ubezpieczeń albo też ma ustalone prawo do renty lub emerytury.

Od 1 września 2009 r. osoba pobierająca zasiłek macierzyński nie ma już obowiązku do informowania płatnika, który wypłaca zasiłek o posiadaniu innego tytułu do ubezpieczeń czy też ustalonego prawa do emerytury lub renty. Jeżeli w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego osoba podejmie pracę na:

▶ etacie,

▶ uzyska członkostwo spółdzielni lub zostanie funkcjonariuszem Służby Celnej, będzie miała rozliczane i opłacane przez płatnika obowiązkowe składki od przychodów uzyskanych ze stosunku pracy, członkostwa spółdzielni czy bycia funkcjonariuszem Służby Celnej, a równocześnie płatnik u którego pobiera zasiłek macierzyński, będzie wykazywał obowiązkowe składki emerytalne i rentowe od zasiłku macierzyńskiego finansowane z budżetu państw.

W przypadku podjęcia w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego np.:

▶ pracy nakładczej,

▶ wykonywania zlecenia,

▶ prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpracy – nie ma obowiązku opłacania z tych tytułów składek na ubezpieczenia społeczne. Składki na ubezpieczenia społeczne z tych tytułów w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego są dobrowolne.

Obowiązkowo musi być opłacona składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Autor: Monika Beliczynska, Alicja Bobak

Artykuł jest fragmentem publikacji ZUS – obowiązki pracodawcy jako płatnika